Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасына үш жаңа бап енгізіледі

2025 жылғы 12 қыркүйекте Астанада өткен форумда «Самұрық-Қазына» АҚ комплаенс қызметінің аға менеджері Мирас Қарғабай Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасында қандай өзгерістер болуы мүмкін екенін айтты, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.

Мирас Қарғабай «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңдағы «мүдделер қақтығысы» ұғымын кеңейту жоспарланып жатқанын атап өтті.

«Қазіргі таңда Парламентте сыбайлас жемқорлыққа қарсы тақырыптағы екі заң жобасы қаралуда. Олар квазимемлекеттік сектор субъектілеріне де қатысты. Бұл – мүдделер қақтығысы мәселесіне байланысты. Бұл жолы осы ұғымды сәл кеңейту жөнінде шешім қабылданды. Жаңадан енгізілетін негізгі нәрселердің бірі – бізде «жеке мүдде» деген ұғым пайда болады. Қазіргі заңда бұл жоқ, сондықтан кейде қиындықтар туындайды. Сонымен қатар, «байланысты тұлғалар» деген ұғым енгізіледі – бұл аффилиирленген тұлғаларға ұқсас, бірақ мұнда жақын туыстарды да қамтитындай етіп кеңейтпек», — деді ол. 

Оның айтуынша, мүдделер қақтығысын реттеу кезінде «байланысты тұлғалар» арқылы жақын туыстардың тізімі кеңеюі мүмкін.

«Осыған байланысты бұл тізімге туған және туыстас бауырлар, ерлі-зайыптылар мен олардың жұбайлары, балалар да кіреді – бұл әлдеқайда кең ауқымды тізім болады. Қазір бұл мәселе заң шығару органында талқылануда», – деді спикер.

Сонымен қатар ол елдің сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасына жаңа үш бап енгізу жоспарланып отырғанын атап өтті:

17-6-бап – «Жеке мүдделерді декларациялау»;
17-4-бап – «Мүдделер қақтығысын реттеу».

«Квазимемлекеттік сектор қызметкері мүдделер қақтығысын анықтаған сәттен бастап бұл туралы өзінің тікелей басшысына хабарлауға міндетті. Ал басшылық бұл ақпаратты комплаенс қызметіне жолдайды. Комплаенс қызметінің міндеті – заңдық баға беру: мұнда мүдделер қақтығысы бар ма, жоқ па», — деп түсіндірді Мирас Қарғабай. 

Сонымен бірге, уақтылы декларацияланған мүдделер қақтығысы жауапкершіліктен босатады.

17-5-бап – «Мүдделер қақтығысының құқықтық салдары»:
Бұл бап келесі жағдайлар үшін әкімшілік жауапкершілік енгізуді көздейді:

Басшылықтың өз бағыныштыларына қатысты мүдделер қақтығысын реттеу және алдын алу шараларын қабылдамауы;
Қызметкердің мүдделер қақтығысы бола тұра қызметтік өкілеттігін жүзеге асыруы.

«Мүдделер қақтығысы жағдайында қабылданған барлық актілер, келісімшарттар мен басқа да шешімдер сот шешімімен жарамсыз деп танылуы мүмкін. Айыппұл мөлшері 80 АЕК болады деп болжануда», — деп қорытындылады Мирас Қарғабай. 

Айта кетейік, 2025 жылғы 2 тамызда ҚР ҰҚК-нің Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметінде алғашқы айдың жұмысы қорытындыланған болатын. Тергеу нәтижесінде мемлекетке 113,6 млн теңге қайтарылғаны хабарланды.

 
2023 жылы Тоқаев «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес және мемлекет қорғауындағы адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету туралы» заңға қол қойды.

Қасым-Жомарт Тоқаевтың Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметті қайта ұйымдастырғанынан кейін бір ай ішінде Ұлттық қауіпсіздік комитетінде (ҰҚК) 17 сыбайлас жемқорлыққа қатысты қылмыстық іс тіркелді.

Жыл басында Қазақстан сыбайлас жемқорлық индексінің қабылдауында мүмкін болған 100 балдың 39-на ие болып,  2024 жылғы жемқорлық бойынша 88-орынға тұрақтады.