Конструктивті шаралар қабылданбады: HRW Қазақстандағы адам құқықтары жөніндегі

Қазақстан билігі 2023 жылы орын алған адам құқықтарының бұзылуына қатысты маңызды шара қолданбады және бұрынғылар үшін жауапкершілікті қамтамасыз ете алмады. 

Бұл туралы Human Rights Watch үкіметтік емес құқық қорғау ұйымы жариялаған баяндамада айтылған, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.

«2022 жылдың қаңтарында Қазақстанда үкіметке қарсы ірі шерулерден кейін екі жыл өткен соң, шенеуніктерге қарсы тең келмейтін күш қолдануға, негізсіз қамауға алу мен түрмеге жабуға, тұтқындарды азаптау мен зорлық-зомбылыққа қатыстырылғаны үшін бірнеше шенеунік жауап берді» дейді сарапшылар.

Сондай-ақ баяндаманың басында журналистерге шабуылдар, биліктің үкіметті сынағандар мен белсенділерге қарсы тым ауқымды қылмыстық айыптаулары туралы айтылады:

«Бейбіт наразылық білдіру құқығына, сондай-ақ сөз және дін бостандығына қатаң заңды және практикалық шектеулер сақталған. Әйелдерді қорғауды күшейтетін жаңа заңнама тұрмыстық зорлық-зомбылықты жеке қылмыс ретінде қарастыра алмады»

есеп бетінің скриншоты 

Баяндама жекелеген мәселелерге арналған блоктарға бөлінген, 2023 жылы наурызда өткен демократиялық емес парламенттік сайлауға ерекше назар аударылған. Сол уақытта оппозиция «тіркеу кезінде елеулі кедергілерге» тап болған.

Қаңтар оқиғасына қатысты тергеу «біржақты» деп аталды. HRW мәліметінше,  «1200-ден астам наразылық білдіруші мен басқаларды соттап, бірнеше ондаған құқық қорғау қызметкері қылмыстық жауапкершілікке тартылды».

«Тараз, Қызылорда және Шымкент қалаларының билігі оқиға кезінде осы қалаларда қаза тапқан ондаған адамның өліміне қатысты тергеуді офицерлердің әрекетінде қылмыс құрамы жоқ деген негізбен жауып тастады. Билік сондай-ақ кем дегенде 15 адамды қайтыс болғаннан кейін сотқа тартып, олардың әділ сотта қарау құқығын бұзды» деп жазады HRW.

Баяндамада саяси оппозицияның бейбіт өкілдерін қудалау туралы да айтылады. Жанболат Мамай, Әйгерім Тілеужан, Марат Жыланбаев сынды сотталған белсенділер мен журналистердің аты аталды.

«Бейбіт жиналыстар құқығы әлі де қатаң шектеулі және бақылауда. Бейбіт наразылық білдіруге тырысқандар ұсталады, айыппұл салынады немесе қысқа мерзімге бас бостандығынан айырылады» деп жазады ұйым.

Есепте басқа да өзекті мәселелерге арналған блоктар бар:

• еңбек құқықтары;

• әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылық;

• мүгедектердің құқықтары;

• жыныстық бағдар және гендерлік сәйкестік;

• діни сенім бостандығы;

• кедейлік пен теңсіздік;

• баспана іздеушілер мен босқындар;

• негізгі халықаралық ойыншылар.

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев пен АҚШ президенті Джо Байденнің қыркүйектегі кездесуі де сөз болды. Ұйым «АҚШ-Орталық Азия» саммиті кезінде адам құқығы мәселелері «талқылауларда маңызды орын алмағанын» атап өтті.