Цифрлық дамуға көшсе де еліміздегі жемқорлық деңгейі дес берер емес

Сыбайлас жемқорлық – Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық дамуға кедергі келтіретін негізгі факторлардың бірі. Ол мемлекеттік институттарға деген сенімді әлсіретіп, инвестициялық климатқа кері әсер етеді және қоғамдағы әділеттілік қағидаларын бұзады, деп хабарлайды Orda.kz.      

Қазақстандағы сыбайлас жемқорлық бірнеше жүйелік себептерге байланысты қалыптасады:

• Институционалдық әлсіздік – мемлекеттік органдардың ашықтығы мен есеп беру деңгейінің жеткіліксіздігі;
• Бюрократияның күрделілігі – мемлекеттік қызметтерді алу рәсімдерінің ұзақтығы мен қиындығы;
• Адами фактор – лауазымды тұлғалардың жеке мүддені қоғамдық мүддеден жоғары қоюы;
• Құқық қолдану тәжірибесінің әркелкілігі – заңдардың бар болғанымен, олардың орындалуы әрдайым бірдей емес.

Қазақстанда жемқорлық тәуекелі жоғары салаларға  дәстүрлі түрде мемлекеттік сатып алу жүйесі,
құрылыс және жер қатынастары, білім беру және денсаулық сақтау салалары, құқық қорғау органдары кіреді. Себебі бұл салаларда қаржы айналымы жоғары және шешім қабылдау деңгейі орталықтандырылған болғандықтан, сыбайлас жемқорлыққа бейімділік артады.

Цифрландыру, әсіресе, адам факторын азайту арқылы жемқорлық тәуекелдерін төмендетуге мүмкіндік беруі тиіс еді.

Бірақ, өкінішке орай олай болмай тұр. Қазақстанда сыбайлас жемқорлық құқықбұзушылықтарының өскені тіркелді. 

ҰҚК деректеріне сәйкес, олардың ішінде парақорлық, алаяқтық және қызметтік өкілеттіктерді теріс пайдалану басым. Аталған іс бойынша 226 адам күдікті ретінде танылған.198 қылмыстық іс бойынша тергеу аяқталып, оның 175-і сотқа жолданды.

Аяқталған істер бойынша жалпы келтірілген залал 4,2 млрд теңге болды.

Сыбайлас жемқорлықпен күресте азаматтық қоғам мен БАҚ маңызды рөл атқарады. Тергеу журналистикасы, қоғамдық мониторинг және белсенді азаматтық позиция жемқорлық фактілерін ашуға ықпал етеді.

Жүргізілген реформаларға қарамастан, бірқатар проблемалар сақталуып отыр. Мысалы,  жоғары деңгейдегі жемқорлық істерінің аз ашылады,  жазаның бұлтартпастығы қағидатының толық іске аспайды,  қоғамда «ұсақ жемқорлыққа» төзімділіктің әлі да сақталған,  ең бастысы — формалды есептілік пен нақты нәтижелер арасындағы алшақтық.

Қазақстанда сыбайлас жемқорлықпен күрес – ұзақ мерзімді және кешенді процесс. Жүйелік реформалар мен қоғамдық сананың өзгеруі қатар жүргенде ғана нақты нәтижелерге қол жеткізуге болады.

Оқи отырыңыз:

• Иранның БҰҰ-дағы тұрақты өкілдігі Ормуз бұғазы мәселесін шешудің жалғыз жолын атады
• 1 шілдеден ипотеканың шекті мөлшерлемесі 20%-ға төмендейді
• MV Hondius кемесінде хантавирус індетін «жұқтырған» жолаушы Германияға жеткізілді