НАТО-ның экс-бас хатшысы АҚШ-сыз жаңа демократиялық одақ құруға шақырды

12 мамыр 2026 12:14 Ләззат Сұңқар

Фото: Ашық дереккөзден

АҚШ Дональд Трамп президент болғалы Батыстың сенімді көшбасшысы рөлінен айырылды, деп санайды НАТО-ның бұрынғы бас хатшысы Андерс Фог Расмуссен. Оның пікірінше, АҚШ-сыз жаңа демократиялық мемлекеттер одағын құру қажет, деп хабарлайды Orda.kz.

Расмуссеннің ұсынысы бойынша, жаңа одаққа Еуроодақ, Ұлыбритания, Жапония, Канадамен қатар Аустралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Корея да кіруі мүмкін.

Ол бұл бірлестікті G7 үлгісімен D7 деп атауды ұсынды. Мұндағы «D» әрпі «демократия» дегенді білдіреді.

Саясаткердің айтуынша, мұндай одақ ішінде бір-біріне қауіп төндіру мүлде жол берілмейтін жағдай болуы тиіс. Бұл пікірін ол АҚШ пен Дания арасындағы Гренландияға қатысты дауға байланысты айтты. Оның ойынша, мұндай әрекеттер әлемдегі демократияға зиян келтіріп, автократиялық елдердің, соның ішінде Ресей президенті Владимир Путин сияқты көшбасшылардың мүддесіне қызмет етеді.

Расмуссен сондай-ақ АҚШ НАТО-дан шығуы мүмкін деген қауіп аясында Еуропа қорғаныс саласында «ниеттестер коалициясын» күшейтуі қажет екенін айтты. Оның пікірінше, бұл бағытта көшбасшылықты Лондон мен Париж қолға алуы тиіс.

Сонымен бірге ол НАТО-ның еуропалық және солтүстікатлантикалық қауіпсіздіктегі негізгі рөлін атап өтті. Алайда Трамптың ұжымдық қорғаныс туралы бапқа күмән келтіруінен кейін «НАТО-ның еуропалық құрамдасын күшейту қажет» екенін айтты.

Расмуссеннің пікірінше, Украина да «ниеттестер коалициясы» аясында маңызды рөл атқара алады. Бұл коалиция — негізінен еуропалық 30-дан астам елден тұратын бірлестік, олар Украинадағы ықтимал бітімгерлік миссияға қатысу мүмкіндігін қарастырып отыр. Оны үйлестіруде Франция мен Ұлыбритания жетекші рөл атқарады.

Коалицияны құру бастамасын 2025 жылдың наурызында Ұлыбритания премьер-министрі Кир Стармер көтерген.

«Болашақта Еуропаның өз тағдырын өзі басқаруына мүмкіндік беретін түрлі құрылымдарды талқылауға болады. Бірақ дәл қазір бізге жаңа шешім қабылдау органымен толықтырылған «ниеттестер коалициясы» қажет», – деді Расмуссен.

Ол жаңа бастамалар НАТО-ны алмастырмай, керісінше онымен қатар жұмыс істеуі тиіс екенін атап өтті. АҚШ Еуропа үшін ядролық қорғаныс кепілдігін сақтайды, ал НАТО-ның Еуропадағы күштерінің бас қолбасшысы бұрынғыдай америкалық болуы керек деді. Қазір бұл қызметті АҚШ Әуе күштерінің генералы Алексус Гринкевич атқарады.

Сонымен қатар Расмуссен Еуропа АҚШ-тың Иранға қатысты саясатына толық қарсы болмауы керек деп санайды. Оның айтуынша, Ормуз бұғазын ашу мәселесінде Еуропа белгілі бір шарттармен АҚШ-қа қолдау көрсете алады.

Еуропаның қауіпсіздігіне қатысты пікірталастар Трамптың НАТО-дағы одақтастарын Иранға қарсы соғысты қолдамағаны үшін сынға алғаннан кейін күшейе түсті. Ол альянсты «қағаз жолбарыс» деп атап, одан шығу мүмкіндігін де жоққа шығармаған.

Бұған жауап ретінде Еуроодақта Лиссабон шартының өзара қорғаныс туралы 42.7-бабы талқылана бастады. Алайда Расмуссен бұл бап НАТО-ның 5-бабына қарағанда әлсіз екенін атап өтті. Оның айтуынша, Еуроодақтың бұл норманы толық жүзеге асыратын әскери мүмкіндіктері жеткіліксіз.

Жаңалықтар

барлық жаңалықтар