Қылмыстық жауапкершілік 12 жастан: Еуроодақ елдерінде жасөспірімдерге жаза қатаймақ

Еуроодақтың басқа елдері де ауыр қылмыстар үшін қылмыстық кодексте жас шегін төмендетуде, деп хабарлайды Orda.kz  Deutsche Welle сайтына сілтеме жасап.

Ұйымдасқан қылмыспен күрес аясында Швеция жасөспірімдерді 14 жастан бастап қылмыстық жауапкершілікке тартуды жоспарлап отыр.

Швецияда жастар барған сайын тек қылмыстың құрбаны ғана емес, өздері де қылмысқа қатысушыларға айналып жатыр. 13–14 жастағы жасөспірімдерді қылмыстық топтар қатарға тартып, шабуылдарда, көшедегі атыстарда, тіпті тапсырыспен кісі өлтіруде пайдаланатын жағдайлар көбейген.

Ұйымдасқан қылмыс швед жүйесіндегі олқылықтарды әдейі пайдаланады. Швеция заңнамасына сәйкес, 15 жасқа толмағандар қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды. Бұл олардың қылмыскер ретінде сотталмайтынын және әлеуметтік қызметтер мен қамқоршылық органдары құзырында болатынын білдіреді.

Швеция саясаткерлері жағдайды өзгертіп, қылмыстық топтардың жоспарын бұзуға тырысуда. Ел парламенті 15–17 жас аралығындағы жасөспірімдер ауыр қылмыстар үшін енді арнайы жабдықталған кәмелетке толмағандарға арналған мекемелерде кәдімгі түрме жазасына кесілуі мүмкін деген шешім қабылдады.

Сонымен қатар үкімет аса ауыр қылмыстар үшін қылмыстық жауапкершілік жасын тәжірибе ретінде 13 жасқа дейін төмендетуді жоспарлаған. Алайда әділет министрлігі шекті 14 жас деңгейінде белгілеуді ұсынды, өйткені одан да радикалды өзгеріс парламенттен қолдау таппаған. Бұл өзгерістер кісі өлтіру, абайсызда адам өлтіру, жарылыс арқылы мүлікті бүлдіру және басқа да ауыр қылмыстарға қатысты болады. Депутаттар бұл реформаны маусым айында дауысқа салуы мүмкін, ал бес жылдан кейін оның нәтижелері бағаланады.

Қылмыстық жауапкершілік жасы туралы пікірталас тек Швециямен шектелмейді. 2010 жылы Дания бұл шекті 15-тен 14 жасқа дейін төмендеткен болатын. Алайда екі жылдан кейін реформа күшін жойды. Зерттеулер оның тежеу әсері болмағанын көрсетті. Керісінше, бостандыққа шыққан жастар қайта құқық бұзушылыққа жиі барып, оқу үлгерімі де нашарлаған.

Сондықтан көптеген сарапшылар Дания тәжірибесін алаңдатарлық белгі ретінде қарастырады. Жасөспірімдерді ерте жастан қылмыстық жауапкершілікке тарту жастар арасындағы зорлық мәселесін автоматты түрде шешпейді. Керісінше, пенитенциарлық жүйемен байланыс олардың қылмыстық ортаға одан әрі тартылуына әкелуі мүмкін.

Бұл төмен жас шегі ересектердегідей қатаң жаза дегенді білдірмейді. Нидерландта 12–15 жастағылар үшін ең жоғары жаза бір жыл, ал 16–17 жастағылар үшін – екі жылға дейін. Сонымен қатар басты назар тәрбие, қолдау және білім беру бағдарламаларына аударылады.

Германия мен Испанияда 12 жастағы бала ауыр қылмыс жасаса да қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды. Бірақ мемлекет әрекетсіз қалмайды – жастар істері жөніндегі қызметтер мен соттар араласады. Жабық мекемеге орналастыру мүмкін, бірақ бұл жаза емес, қорғаныс шарасы ретінде қарастырылады.

Италияда «Кайвано декреті» ата-аналардың жауапкершілігін күшейтті. Балалардың мектепке бармауы сияқты жағдайларда ата-аналардың өздері қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Сонымен қатар бұл құжат жасөспірімдерге қатысты жазалау жүйесін де қатаңдатты. Сыншылар оның нәтижесінде түрмедегі жастар саны артқанын айтады.

Көптеген ЕО елдерінде 14 жас негізгі шек болып саналады. Австрия да осы қағиданы ұстанады. Дегенмен 14 жасқа толмағандардың құқық бұзушылықтары да назардан тыс қалмайды – олармен полиция, ата-аналар және әлеуметтік қызметтер жұмыс істейді.

Еуропада балаларды жазалаудан гөрі алдын алу шараларына басымдық беріледі. Психологтардың пікірінше, жасөспірімдер жедел марапатқа, құрдастар ықпалына және эмоциялық қолдауға көбірек бейім. Ал өзін-өзі бақылау, болашақты жоспарлау қабілеттері уақыт өте дамиды. Сондықтан тек жазаны күшейту арқылы мәселені шешу тиімсіз.

Тағы бір мәселе – қылмыстық топтар өзгерістерге тез бейімделеді. Егер жас шегі төмендетілсе, олар одан да кіші балаларды тартуы мүмкін.

Сондықтан сарапшылар Швеция бастамасының тиімділігіне күмәнмен қарайды. Заң қабылданған жағдайда 13–14 жастағы жасөспірімдер жаздың соңынан бастап түрме жазасына кесілуі мүмкін.

Оқи отырыңыз:

• Ақтөбеде автогаз құю бекетінде көлік өртеніп, екі жасөспірім мен бір ересек адам тірідей жанып кетті
• Министрлік: Декреттегі аналардың курьер болып нәпақа табуы әлеуметтік төлемдерден айыруға себеп емес
• Таразда рұқсаты жоқ жасөспірімдер көлікпен қашып, апатқа ұшырады