Күйген папирус алғаш рет толық оқылды: Антикалық кітапхана құпиясы ашылуда

2026 жылғы 25 маусымда халықаралық Vesuvius Challenge жобасының зерттеушілері адамзат тарихындағы маңызды ғылыми жетістіктердің бірін жариялады, деп хабарлайды Orda.kz.        

Олар алғаш рет Геркуланум қаласынан табылған күйген папирусты ашпай-ақ толық оқуға мүмкіндік алды. Бұл «Папирустер вилласы»  деп аталатын антикалық кітапханадан шыққан.

Аталған кітапхана б.з. 79 жылы Везувий жанартауының атқылауы салдарынан күл мен лаваның астында қалып қойған. Сол апат кезінде Помпеи мен Геркуланум қалалары толықтай жойылғанымен, ғажайып түрде дәл осы жағдай көне қолжазбалардың бүгінге дейін сақталуына мүмкіндік берген. Бүгінде бұл  толық күйінде жеткен жалғыз ірі антикалық кітапхана болып саналады.

Зерттелген PHerc. 1667 папирусы стоиктік бағыттағы этика мәселелеріне арналған. Мәтінде ежелгі грек философы Хрисипп мектебіне қатысты деректер және оның шәкірті Аристокреонның есімі аталады. Әрине, бұл құжатта әлемді төңкеретін сенсациялық мәлімет жоқ. Алайда оның ғылыми маңызы мәтіннің мазмұнында ғана емес.

Біріншіден, бұл — үлкен технологиялық серпіліс. Бұған дейін күйіп, көмірге айналған папирустарды оқу үшін оларды физикалық түрде ашу қажет болатын, бұл көбіне олардың бұзылуына әкелетін. Ал жаңа әдіс қолжазбаларды бүлдірмей зерттеуге жол ашты. Енді ғалымдар дәл осындай мыңдаған папирусты оқуға мүмкіндік алады.

Екіншіден, «Папирустер вилласы»  кітапханасы ежелгі дәуірдегі адамдардың оқу мәдениетін түсінуге көмектеседі. Біз сол кезеңнің ұлы авторларын білеміз, бірақ қарапайым әрі ауқатты римдіктер нақты қандай еңбектерді оқығаны толық зерттелмеген. Бұл кітапхана сол «күнделікті оқылым әлемін» ашуға мүмкіндік береді.

Үшіншіден, бұл жинақ антикалық кітаптардың қалай сақталғанын, көшірілгенін және таралғанын зерттеуге жол ашады. Қазіргі мәлімет бойынша, кітапханадағы папирустардың басым бөлігі грек тілінде жазылған. Олардың ішінде философ Филодем еңбектері көптеп кездеседі. Сонымен қатар Эпикур іліміне қатысты маңызды мәтіндердің үзінділері де табылған.

Ғалымдар алдағы уақытта бұл кітапханадан бұрын белгісіз шығармалар табылуы мүмкін екенін жоққа шығармайды. Дегенмен, ең бастысы — бұл жаңалық антикалық әлемнің рухани өміріне тереңірек үңілуге мүмкіндік беріп отыр. Зерттеулер әлі бастапқы кезеңде ғана, ал Вилла папирусовтың өзі толық қазылып бітпеген. Сондықтан алдағы жылдары жаңа ашылымдар болуы әбден мүмкін.

Оқи отырыңыз:

• Үш күннен бері Астана қоқыс полигонындағы ірі өртті сөндіру мүмкін болмай отыр
• Астана маңында көлік карьерге батып, екі бала қаза тапты
• Бес жылдан кейін оралған Конор Макгрегордың жекпе-жегі нокаутпен аяқталды