Бірінші сыныпта баға қойылмайды: Жаңа оқу жылынан бастап бағалау жүйесі өзгереді

2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап Қазақстан мектептеріндегі 2–4-сынып оқушыларының білімін бағалау жүйесі өзгереді. Бұл туралы Оқу-ағарту бірінші вице-министрі Шынар Ақпарова Орталық коммуникациялар қызметі алаңында мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.        

Оқу-ағарту министрлігі бастауыш сыныптардағы бағалау тәсілін қайта қарап, формативтік бағалау үлесін арттырып, аралық бағалау енгізеді.Ал тоқсан соңындағы жеке жиынтық бағалау жұмысы енді болмайды.

Бұл өзгерістер ата-аналардың өтініштері, педагогтердің ұсыныстары мен тәжірибесі, оқушылардың оқу жетістіктерін мониторингтеу нәтижелері, сондай-ақ отандық және халықаралық зерттеулердің қорытындылары негізінде әзірленген.

Оқу-ағарту министрлігінің бірінші вице-министрі Шынар Ақпарованың айтуынша, критериалды бағалау жүйесі сақталады, бірақ оның ішкі тәртібі жаңартылады.

Бірінші сыныпта баға қойылмайды. Жаңа жүйеде бұрынғыдай 1-сынып оқушыларына баға қойылмайды. Бұл сыныпта формативтік бағалау сақталып, оның рөлі күшейтіледі. Ал оқу бөлімін меңгеру деңгейін анықтау үшін 2-сыныптан бастап аралық бағалау енгізіледі.

Формативтік бағалау оқушының күнделікті сабақтағы жетістігін көрсетеді. Ол бұрынғыдай 1-ден 10 балға дейінгі шкала бойынша жүргізіледі. Алайда балл қою тәртібі нақтыланады. Жаңа жүйедегі негізгі жаңалықтардың бірі аралық бағалаудың енгізілуі.

Егер формативтік бағалау баланың күнделікті оқу барысындағы жетістігін көрсетсе, аралық бағалау белгілі бір оқу бөлімі аяқталғаннан кейін оқушының білім мен дағдыларды қаншалықты меңгергенін анықтайды.

Яғни, бала тек күнделікті тапсырмалары үшін ғана емес, белгілі бір тақырып немесе оқу бөлімі аяқталғаннан кейін сол материалды қаншалықты меңгергені бойынша да бағаланады. Аралық бағалау тоқсанына бір рет өткізіледі.

Оның форматы пәнге қарай әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, диктант, бақылау жұмысы, шығарма, мазмұндама және басқа да оқу нәтижесін анықтауға мүмкіндік беретін тапсырмалар қолданылады.

Мұндай жұмыстарды орындауға оқушыға толық  45 минут уақыт беріледі. Енді тоқсан соңындағы ТЖБ болмайды. Жаңа жүйе мұғалімдер мен оқушылар үшін бағалау жүктемесін де азайтуды көздейді.

2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап бастауыш сыныптарда тоқсан соңында бөлек ТЖБ өткізілмейді. Бұрын оқу бөлімдерін меңгеру нәтижесін анықтауға арналған жиынтық бағалау жұмыстары жүргізілсе, енді бұл міндетті аралық бағалау атқарады.

Сонымен қатар тоқсан соңында бұрын бағаланған бөлімдердің барлығын қайта қамтитын жеке жиынтық жұмыс өткізілмейді. Нәтижесінде тоқсан ішіндегі бағалау жұмыстарының саны бір жұмысқа қысқарады. Бұл оқушыға түсетін бағалау жүктемесін азайтып қана қоймай, мұғалімдердің тапсырма дайындауға, оны өткізуге және тексеруге жұмсайтын уақытын қысқартуға мүмкіндік береді.

Сонымен тоқсандық баға қалай қойылады? Жаңа жүйеде тоқсандық бағаның қалыптасу тәртібі де нақты белгіленеді. Тоқсандық бағаның 50 пайызы формативтік бағалаудан, 50 пайызы аралық бағалаудан құралады. Қорытынды баға мектептің ақпараттық жүйесінде белгіленген бірыңғай формула бойынша автоматты түрде есептеледі.

Жүйеде оқушының формативтік және аралық бағалау нәтижелері, сондай-ақ олардың тоқсандық бағадағы үлесі көрсетіледі. Бұл ата-анаға да, оқушыға да тоқсандық бағаның қалай қалыптасқанын түсінуге мүмкіндік береді. Мысалы, оқушы күнделікті сабақта тұрақты түрде жоғары нәтиже көрсетсе, оның формативтік бағасы тоқсандық қорытындыға тікелей әсер етеді. Ал аралық бағалау белгілі бір оқу бөлімін меңгеру деңгейін көрсетеді.

Министрлік өкілдерінің айтуынша, бағалаудағы өзгерістердің маңызды мақсаты – баланың жаттаған білімін тексерумен шектелмей, функционалдық сауаттылығы мен сыни ойлау қабілетін дамыту. Сондықтан зерттеу және жобалық тапсырмаларға да ерекше мән беріледі. Мұндай жұмыстар барысында оқушы ақпаратты іздейді, оны талдайды, салыстырады, қорытынды жасайды және өз шешімін дәлелдеуге үйренеді.

Яғни жаңа тәсілде «дұрыс жауапты тап» деген талаппен қатар, «неліктен бұлай ойлайсың?», «бұл білімді қай жерде қолдануға болады?», «өз шешіміңді қалай дәлелдейсің?» деген сұрақтарға жауап беру қабілеті де маңызды болады.

Педагогтердің ұсынысы бойынша бастауыш сыныптарда көркем жазу дағдыларын дамытуға да көңіл бөлінеді. Министрлік жаңартылған жүйенің барлық мектепте бірдей қолданылуын қамтамасыз ету үшін педагогтерге орталықтандырылған әдістемелік қолдау көрсететінін хабарлады.

Осылайша, 2026–2027 оқу жылынан бастап бастауыш мектептегі бағалау жүйесі біршама өзгереді. Ең бастысы тоқсан соңындағы жиынтық бақылаудың орнына оқу барысында қалыптасатын нәтиже мен арнайы аралық бағалауға басымдық беріледі. Бұл өзгеріс мұғалімнің де, оқушының да бағалауға байланысты жүктемесін азайтып, баланың оқу жетістігін жан-жақты көрсетуге бағытталған.

Оқи отырыңыз:

• 1 қыркүйектен бастап бастауыш сыныптарда БЖБ мен ТЖБ болмайды. Олардың орнына не енгізіледі?
• Елімізде 450 мың оқушыға 23 миллиард теңге қаржылай көмек қарастырылған
• 16 жастағы қыз қаза тапты: Алматы облысында бір топ жасөспірім жол апатына түсті