Тамыздан бастап Қазақстанда не өзгереді: Жүргізуші куәлігі, жаңа сайлау

2026 жылдың тамызында Қазақстанда бірқатар маңызды өзгерістер күшіне енеді. Жол қозғалысы туралы заңға енгізілген түзетулер іске қосылады, ел тарихында алғашқы Құрылтай депутаттарының сайлауы өтеді, сондай-ақ тамыздағы демалыс күндерінің тәртібі өзгереді. Orda.kz тамыз айындағы негізгі жаңалықтарды жинақтады.

25 тамыздан бастап жүргізушілерге жаңа талап енгізіледі

2026 жылғы 25 тамыздан бастап «Жол жүрісі туралы» заңға енгізілген өзгерістер күшіне енеді. Жаңа түзетулер жүргізушілерді бақылау жүйесін цифрландырып, адамның көлік басқару құқығынан айырылуына негіз болатын жағдайларға мемлекеттік органдардың жедел әрекет етуіне мүмкіндік береді.

Өзгерістер заңнамаға сәйкес мерзімді медициналық тексеруден өтуге міндетті жүргізушілерге де қатысты. Медициналық тексеруден өткені және көлік басқаруға кедергі болатын медициналық қарсы көрсетілімдердің бар-жоғы туралы мәліметтер мемлекеттік ақпараттық жүйелер арқылы есепке алынады.

Бұл өзгерістер тек егде жастағы жүргізушілерге қатысты емес

Түзетулер туралы ақпарат тарағаннан кейін көпшілік жаңа талаптар тек егде жастағы жүргізушілерге арналған деп қабылдады. Алайда заңның қолданылу аясы әлдеқайда кең.

Жүргізуші куәлігінің күшін тоқтатуға адамның жасы негіз болмайды. Заң белгілі бір санаттағы жүргізушілер үшін белгіленген міндетті талаптардың орындалуына, медициналық қарсы көрсетілімдердің болуына және заңда көзделген өзге де негіздерге қатысты. Сондықтан негізгі өлшем — туған жылы емес, заң талаптарына және денсаулық жағдайына сәйкестігі.

Қазірден не істеу керек?

Жақында жүзге жуық жүргізуші куәлігінің күші жойылған жағдай мемлекет таңдаулы тексерулерден тұрақты цифрлық бақылау жүйесіне біртіндеп көшіп жатқанын көрсетті.

Егер жүргізуші заң бойынша мерзімді медициналық тексеруден өтуге міндетті болса, тексеруден уақытында өтіп, оның нәтижелері мемлекеттік деректер базасына енгізілгеніне көз жеткізгені жөн.

Сонымен қатар жаңа нормалар алкогольдік немесе есірткілік масаң күйде ауыр құқықбұзушылық жасаған жүргізушілер үшін жауапкершілікті күшейтеді. Енді қылмыстық істің кейбір ақтамайтын негіздер бойынша тоқтатылуы жүргізуші куәлігін сақтап қалуға мүмкіндік бермейді.

23 тамызда алғаш рет Құрылтай депутаттары сайланады

23 тамызда қазақстандықтар алғаш рет елдің жаңа жоғары өкілді және заң шығарушы органы — Құрылтай депутаттарын сайлайды.

Бұл сайлау жаңа Конституцияны іске асырудың алғашқы практикалық кезеңі болып саналады және жаңартылған саяси жүйеде жұмыс істейтін парламенттің құрамын анықтайды.

Парламентаризм институтының Сот жүйесі және құқық қорғау органдары орталығының басшысы, заң ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор Нұртай Иманғалиевтің айтуынша, алғашқы Құрылтай сайлауының саяси ғана емес, конституциялық маңызы да зор.

«Бұл — Қазақстан Республикасының Конституциясында бекітілген жаңа саяси модельді іске асырудың маңызды кезеңі және елдің жаңа парламентінің қалыптасуын білдіреді», — деді ол.

Сарапшының айтуынша, Құрылтай жаңа Конституция мен жаңартылған «Сайлау туралы» Конституциялық заңға сәйкес тек партиялық тізімдер бойынша жасақталады.

Әр дауыс не үшін маңызды?

Нұртай Иманғалиев азаматтардың сайлауға қатысуы демократиялық мемлекеттің негізгі қағидаларының бірі екенін атап өтті.

Оның айтуынша, азаматтар дауыс беру арқылы депутаттарды ғана сайламайды, сонымен бірге мемлекеттік билік жүйесін қалыптастыруға тікелей қатысады.

«23 тамыздағы сайлауда сайлаушылар өз мүдделерін елдің жоғары заң шығарушы органында қорғайтын саяси партияларды анықтайды. Азаматтардың белсенділігі мен саналы таңдауы Қазақстанның алдағы саяси және әлеуметтік-экономикалық дамуына тікелей әсер етеді», — деді сарапшы. 

Қоғам жаңа Құрылтайдан не күтеді?

Сарапшының пікірінше, Құрылтайдың жұмысына әзірге баға беру ерте болғанымен, қоғамның күтуі қазірдің өзінде қалыптасқан. Азаматтар жаңа заң шығарушы орган тиімді жұмыс істеп, сапалы, түсінікті әрі қоғамға қажетті заңдар қабылдайды деп күтеді.

2026 жылдың тамыз айында бес күндік жұмыс аптасымен еңбек ететін қазақстандықтар 10 күн демалады. Биылғы тамыздың ерекшелігі – айдың соңында қосымша мерекелік демалыс болмайды. Себебі Конституция күні енді 15 наурызға ауысты.

2026 жылдың тамызында қанша жұмыс және демалыс күні бар?

Тамыз айындағы еңбек және демалыс күндері: 

Бес күндік жұмыс аптасы үшін:

• 21 жұмыс күні;
• 10 демалыс күні.
• Алты күндік жұмыс аптасы үшін:
• 26 жұмыс күні;
• 5 демалыс күні.

Тамыз айында қосымша мерекелік демалыс күндері қарастырылмаған.

Неліктен тамызда мерекелік демалыс болмайды?

Бұған дейін қазақстандықтар жыл сайын 30 тамыз – Конституция күніне байланысты қосымша демалыс алатын. Алайда 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енген Конституцияның жаңа редакциясына сәйкес, бұл мереке 15 наурызға ауыстырылды.

Осы өзгеріске байланысты 30 тамыз мемлекеттік мерекелер тізімінен шығарылып, демалыс күні мәртебесінен айырылды. Сондықтан биыл тамыз айының соңында қосымша демалыс болмайды.

Тамызда қандай кәсіби және атаулы күндер бар?

Мемлекеттік мереке болмаса да, тамыз айында бірқатар кәсіби және тарихи күндер атап өтіледі:

• 2 тамыз (тамыздың бірінші жексенбісі) – Теміржол көлігі қызметкерлері күні;
• 10 тамыз – Абай күні;
• 9 тамыз (тамыздың екінші жексенбісі) – Құрылысшылар күні;
• 16 тамыз (тамыздың үшінші жексенбісі) – Спорт күні;
• 18 тамыз – Шекарашылар күні;
• 29 тамыз – Семей ядролық сынақ полигонының жабылған күні;
• 30 тамыз (тамыздың соңғы жексенбісі) – Шахтерлер күні.

Оқи отырыңыз:

Қазақстан қорықтарында 19 орман өрті тұтанды

Нұрай Серікбайдың ісі: Сот алқабилерсіз өтуі мүмкін, жәбірленуші тарап тікелей эфир талап етті