Күн сайын 5 адам көз жұмады: Қазақстанда өкпе обырына қарсы жаңа скрининг басталады

Алматы қаласының Өңірлік коммуникациялар қызметі алаңында «Өкпе обырын ерте диагностикалаудың жаңа технологиялары қазақстандықтарға қолжетімді бола түсуде» тақырыбында баспасөз конференциясы өтті. Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтының радиология және ядролық медицина бөлімінің меңгерушісі Жандос Мұқтарұлы Аманқұлов өкпе обыры күн сайын бес адамның өмірін қиятынын айтты, деп хабарлайды Orda.kz.

Жандос Аманқұловтың айтуынша, әлемде өкпе обыры қатерлі ісіктің ең көп таралған түрлерінің және онкологиялық аурулардан болатын өлім-жітімнің негізгі себептерінің бірі болып отыр.

«Бүгінде елімізде жыл сайын өкпе обырының шамамен 4 мың жаңа жағдайы тіркеледі және осы аурудан 2 мыңға жуық адам қайтыс болады. Бұл күн сайын шамамен тоғыз адамның осы ауруға шалдыққаны анықталады, ал бес адам қайтыс болады деген сөз. Өлім-жітімнің жоғары болуының негізгі себептерінің бірі – аурудың кеш анықталуы. Қазіргі таңда өкпе обыры жағдайларының шамамен 70%-ы үшінші-төртінші сатысында анықталады. Яғни бұл стандартты емдеу әдістерінің тиімділігі төмен болатын кезең»,  деді ол.

Маманның айтуынша, өкпе обырын бірінші сатысында анықтау 10 жылдық өмір сүру көрсеткішін 90%-ға дейін жеткізуге мүмкіндік береді. Ал төртінші сатыдағы бес жылдық өмір сүру көрсеткіші бұдан айтарлықтай төмен. Осылайша, аурудың сатысына қарай өмір сүру көрсеткіштерінде он есеге дейін айырмашылық бар.

«Парадокс мынада: Қазақстанда осы уақытқа дейін онкологиялық науқастар арасында ең көп адамның өмірін қиып жатқан ауруды ерте анықтайтын құрал болған жоқ. Қазір мұндай әдіс бар. Бұл әдіс ірі рандомизацияланған клиникалық зерттеулер аясында сынақтан өтті. Әлемде өкпе обырына скрининг жүргізу үшін төмен дозалы компьютерлік томография енгізіп жатқан елдер де бар. Қазақстан Орталық Азияда өкпе обырына скрининг енгізіп жатқан алғашқы елдердің бірі», деді Аманқұлов. 

Скрининг төрт өңірде пилоттық режимде енгізіледі

Маманның айтуынша, скринингтік тексеру халықты жаппай қамтуды көздейді. Сондықтан бұл қаржылық тұрғыдан қымбат жоба. Соған қарамастан Денсаулық сақтау министрлігі онкологиялық аурулармен күрес жөніндегі кешенді жоспар аясында өкпе обырына скрининг енгізу туралы шешім қабылдаған.

Скрининг төмен дозалы компьютерлік томография арқылы жүргізіледі. Бұл кеуде қуысының компьютерлік томографиясы, бірақ төмен дозалы хаттамалар қолданылады.

«Неліктен төмен дозалы сканерлеу хаттамасы қолданылады? Себебі халықты жаппай тексеру тұрғындардың жиынтық сәулелік жүктемесін арттыруы мүмкін. Осыған байланысты радиологиялық зерттеулерді скринингтік тест немесе профилактикалық құрал ретінде қолданған кезде шартты түрде дені сау тұрғындардың сәулелік жүктемесі жылына бір миллизиверттен аспауы керек. Сондықтан бүгінде Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтының сарапшыларымен, сондай-ақ Қазақстанның онкологиялық қоғамдастығымен бірлесіп, Қазақстандағы өкпе обыры скринингі бағдарламасы аясында қолдануға болатын хаттама әзірленді. Бұл жоба пилоттық режимде төрт өңірде енгізіледі. Олар – Шығыс Қазақстан облысы, Қарағанды қаласы, Қарағанды облысы, Ақтау және Жамбыл облысы»,  деді ол.

Скрининг екі кезеңде жүргізіледі

Өкпе обырына скрининг жүргізу және зерттеу нәтижелерін түсіндіру екі кезеңнен тұрады.

• Бірінші кезеңде қауіп тобындағы адамдардың өкпесіне төмен дозалы компьютерлік томография онкологиялық көмек көрсететін ұйымдарда жасалады.
• Екінші кезеңде бұл зерттеулер Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институты базасында жүргізіледі.

Скрининг кімдерге арналған?

Аманқұловтың айтуынша, өкпе обырына скрининг барлығына бірдей көрсетілмейді. Скрининг бағдарламасының тиімділігін арттыру үшін нақты мақсатты топ анықталған.

Өкпе обыры скринингі бағдарламасының мақсатты тобына 10 жастан асқан, 70 жасқа дейінгі ерлер мен әйелдер жатады. Қазіргі уақытта темекі шегетін немесе темекіні 15 жылдан аз уақыт бұрын тастаған адамдар тексеріледі.

Темекі шегу деңгейі де онкологиялық қоғамдастықта қолданылатын арнайы көрсеткіш – «қорап-жыл» ұғымы арқылы анықталады.

«Біздің бағдарламада 20 қорап-жыл көрсеткіші қолданылады. Яғни адам күніне бір қорап темекіні 20 жыл бойы шексе, оның көрсеткіші 20 қорап-жыл болады. Тиісінше, оған өкпе обырын ерте анықтау үшін скринингтен өту қажет», – деді маман.

КТ-ның флюорографиядан айырмашылығы қандай?

Өкпе скринингінде қолданылатын әдіске қатысты Аманқұлов кеуде қуысын тексерудің балама тәсілдері – рентгенография мен флюорография бар екенін атап өтті. Бұл әдістер Қазақстанда өкпе ауруларын, оның ішінде туберкулезді скринингтен өткізу және ерте анықтау үшін қолданылады.

«Бұл әдістер бізге бір ғана сурет береді. Онда кеуде қуысындағы барлық ағзалар мен тіндердің көлеңкелері бір суретке жинақталады. Ал компьютерлік томография кеуде қуысының әр миллиметрін қабат-қабат етіп көрсетеді. Яғни миллиметрлік кесінділер көлемі 2–3 миллиметр болатын түйіндерді жіберіп алмауға мүмкіндік береді. Бұл – ауруды өте ерте кезеңде анықтауға мүмкіндік беретін әдіс. Ол өкпе обыры сияқты онкологиялық аурулардан болатын өлім-жітімді азайтуға мүмкіндік береді»,  деді ол.

Ерте анықтау емдеу шығынын да азайтады

Маманның айтуынша, ауруды ерте анықтау онкологиялық ауруларды, атап айтқанда өкпе обырын емдеуге жұмсалатын денсаулық сақтау шығындарын да азайтуға мүмкіндік береді. Алдын ала есеп бойынша, өкпе обырын ерте анықтаудың құны бір жағдайға шамамен 500 мың теңгені құрайды.

Ал өкпе обырын үшінші-төртінші сатысында емдеу кезінде химиотерапияны қоса алғанда, емдеу құны 50 есеге дейін артуы мүмкін.

«Бұл бағдарлама тек экономикалық тұрғыдан тиімді ғана емес, сонымен қатар денсаулық сақтау жүйесі үшін экономикалық жағынан да тиімді. Ол денсаулық сақтау бюджетін азайтып, қаражатты денсаулық сақтаудың басқа да басым бағыттарына жұмсауға мүмкіндік береді»,  деп қорытындылады маман.

Оқи отырыңыз: 

• Баспана кезегін сату ісі: «Отбасы банк» басшысы жағдайды түсіндірді
• Күйеуін өлтірген әйелдің оқиғасы туралы жаңа деректер шықты