Қорғастағы 250 миллиард теңгелік әуежай құрылысынан шетелдік инвесторлар неге бас тартып жатыр?

Жетісу облысы аумағындағы Қорғаста халықаралық әуежай салу жобасына дайындық жүріп жатыр. Құны шамамен 250 миллиард теңге болатын жоба бойынша жоспар келісілген, алайда құрылыс жұмыстары әлі басталған жоқ, себебі инвестор табылмады, деп хабарлайды Orda.kz.       

Бұған дейін Халықаралық жүк-жолаушылар әуежайын «Қорғас – Шығыс қақпасы» арнайы экономикалық аймағы аумағында орналастыру жоспарланған. Жоба авторларының ойынша, ол Air – Rail – Auto – Air мультимодальды жүйесімен жұмыс істейтін ірі авиациялық-логистикалық кластердің бір бөлігіне айналады.

Жоба үшін 840 гектар жер бөлініп те қойған. Қаржыландыру толықтай шетелдік жеке инвестициялар есебінен жүзеге асырылады. Әуежай Халықаралық азаматтық авиация ұйымы ұсынымдарына сәйкес үш кезеңде салынбақ.

Панфилов ауданы әкімдігінің хабарлауынша, үшөлшемді визуализациясы бар мастер-жоспар бірқатар ведомстволармен келісілген.

Құжат Қазақстан Республикасының Көлік министрлігі, Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі, ҰҚК Шекара қызметі және Қазаэронавигация тарапынан мақұлданған. Сонымен қатар жобаға Қазақстанның авиациялық әкімшілігі ICAO стандарттары негізінде ұсыным берген.

Әкімдік мәліметінше, нысанда негізгі инженерлік-іздестіру жұмыстары (геодезия, геология, топография) аяқталған. Қазіргі уақытта жоба техникалық-экономикалық негіздемені (ТЭН) әзірлеудің соңғы кезеңінде және жобалық-сметалық құжаттамаға дайындалу үстінде.

Бизнес-жоспар мен қаржылық есептерді тексеру үшін халықаралық консалтингтік PwC компаниясы тартылған. Жұмыстар Еуропалық қайта құру және даму банкі қолдауымен жүргізілмекші.

Жетісу облысының кәсіпкерлік және индустриялық-инновациялық даму басқармасының дерегінше, жобаны 2024 жылы құрылған қазақстандық-германдық бірлескен «Skyhansa» ЖШС іске асырады.

Германияның авиациялық инфрақұрылымды дамытуға маманданған The Hansa Consortium компаниясы жобаға қатысуда. Қазақстандық серіктес — әуежайларға инженерлік шешімдер ұсынатын «Skymax Technologies» компаниялар тобы.

Жалпы жеке инвестициялар көлемі шамамен 250 миллиард теңге. Қазіргі уақытқа дейін әзірлеушілер АЭА қатысушысы мәртебесін алу үшін құжаттар дайындап, әлеуетті әуе тасымалдаушылары және логистикалық компаниялармен келіссөздер жүргізген, сондай-ақ бірқатар ынтымақтастық меморандумдарына қол қойған.

Жобаға қызығушылық танытқан компаниялар қатарында Cargolux, Schenker, Ceva Logistics, Rhenus Group және DHL бар. Сонымен бірге Skytanking, BAFS және Exolum компанияларымен жанармай құю кешендері бойынша алдын ала келісімдер жасалған. Қонақүй, бизнес-орталық және бизнес-терминал құрылысына да жеке инвестор анықталған.

Алайда негізгі мәселе — қаржыландыру. Бұған дейін қарастырылған Mataraxia инвестициялық қоры жобадан бас тартқан. Себебі ретінде инвестордың жеке жағдайлары аталған. Тағы бір ықтимал серіктес — венгриялық Equilibrium Capital қоры да мақұлданбаған.

Әкімдік мәліметінше, ұсынылған шарттар мен қаржы көздерінің ашық көрсетілмеуі күмән туғызған.

Жоба бастамашылары әуежайды іске асыру ниетінен айныған жоқ, бірақ құрылыс жұмыстарын биылғы жылдың үшінші–төртінші тоқсанына шегеруді сұраған. Алдағы 2–3 айда PwC компаниясы ЕҚДБ гранты есебінен бизнес-жоспар мен қаржылық модельді растауы тиіс.

Панфилов ауданы әкімдігі бірнеше негізгі кедергіні атады. Олар: АЭА қатысушысы мәртебесін алу үшін жоба құнының кемінде 10%-ы көлемінде қаражаттың барын растау қажет. Оның үстіне  шетелдік мердігерлер қосымша кепілдіктер талап еткен.

Қытайлық компаниялар мемлекеттік кепілдік сұраса, басқа мердігерлер келісімшарт сомасының 15–20%-ы көлемінде банктік кепілдік талап еткен.  Қазақстан даму банкі жобаны тек бастамашылар кемінде 30% жеке қаражат барын дәлелдеген жағдайда ғана қаржыландыруға дайын.

Әкімдік дерегінше, 2026 жылы әуежайдың транзиттік әлеуеті 13 мыңнан астам рейске жетуі мүмкін. Жоба Қытаймен шекарадағы тиімді орналасуының арқасында транзиттік нарықтың бір бөлігін қамтуды көздейді.

Экономикалық есеп бойынша жоба тиімді: инвестицияның ішкі табыстылық нормасы (IRR) — 25,47%, ал капиталдың орташа құны (WACC) шамамен 12%. Осы көрсеткіштер сақталса, жоба шамамен 8 жылда өзін ақтауы мүмкін.

Оқи отырыңыз:

• Зейнетақы мен жәрдемақыны уақытында төлемеу өрескел бұзушылыққа жатады
• Алматыда сегіз жылға жуық тоқтап қалған Сайын көшесінің жалғасы ашылды
• Қазақстан президенті жаңа Құрылыс кодексіне қол қойды