73 пайызы ауыр: Біздің шенеуніктер қандай қылмысқа құмар?

Биылғы жылдың алғашқы жартысында Қазақстанда мемлекеттік қызметшілердің қатысуымен 233 қылмыстық құқық бұзушылық тіркелді. Олардың басым бөлігі – ауыр қылмыс, деп хабарлайды  Orda.kz Finprom деректеріне сілтеме жасап.

Қазақстанда мамыр айының соңынан бастап «Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметі туралы» жаңартылған заң күшіне енді. Ол мемлекеттік қызметшілерден мінсіз бедел сақтауды және қоғамда теріс пікір тудыруы мүмкін әрекеттерден аулақ болуды талап етеді.

Дегенмен соңғы жылдары шенеуніктер жасаған қылмыстық құқық бұзушылықтар саны айтарлықтай азайған.

«2020 жылдан бері мұндай құқық бұзушылықтар саны шамамен үш есеге қысқарды. Егер 2020 жылы 1,3 мыңға жуық дерек тіркелсе, 2025 жылы бұл көрсеткіш 431-ге дейін төмендеді» деп жазылған зерттеуде. 

2026 жылдың қаңтар–маусым айларында 233 құқық бұзушылық тіркелді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 6,4%-ға аз. Оның ішінде 170-і немесе 73%-ы ауыр қылмыстар санатына жатады.

Сонымен қатар зерттеу авторлары бұл статистика тек тергеу органдары назарына іліккен жағдайларды ғана қамтитынын атап өтті. Яғни, бұл барлық жағдайда кінә дәлелденді немесе сот үкімі шықты дегенді білдірмейді.

Қылмыстардың басым бөлігі мүлікке қарсы құқық бұзушылықтарға тиесілі.

«Сыбайлас жемқорлықтан гөрі мүлікке қарсы қылмыстар көбірек, осыған қатысты 106 жағдай тіркелген. Көбіне мемлекеттік қызметшілер бөтен мүлікті иемдену немесе ысырап етуге барған, бұл бойыша  71 дерек бар. Екінші орында алаяқтық тұр – 33 жағдай» деп жазылған шолуда. 

Статистикада сондай-ақ ұрлық, бопсалау, қаржы пирамидасын құру және экономикалық контрабанда фактілері де көрсетілген.

Жеке адамға қарсы қылмыстар да бөлек қарастырылған. Жарты жыл ішінде олардың саны 2,3 есе өсіп, 16 жағдайға жеткен.

«Мұндай құқық бұзушылықтардың жартысы денсаулыққа қасақана зиян келтіруге қатысты, тағы бесеуі – ұрып-соғу фактілері. Сонымен қатар бір мемлекеттік қызметші азаптау, біреуі зорлау, тағы бірі кәмелетке толмағанға жыныстық сипаттағы әрекет жасау күдігіне ілінген»,  деп атап өтеді зерттеу авторлары. 

Әкімшілік құқық бұзушылықтарға келсек, соңғы жылдары жауапкершілікке тартылған лауазымды тұлғалар саны артқан. 2020 жылы олардың саны 15,4 мың болса, 2025 жылы 25,5 мың адамға жеткен.

Мамандар мұндай өсімді бақылаудың күшеюімен, цифрландырумен және мемлекеттік аппараттағы тәртіпке қойылатын талаптардың өзгеруімен байланыстырады. Бұрын тек тәртіптік жаза ретінде қаралған көптеген бұзушылықтар қазір тіркеліп, әкімшілік жауапкершілікке әкеліп отыр.

Айта кетейік, 2026 жылдың алғашқы жартысында әкімшілік жауапкершілікке тартылған мемлекеттік қызметшілердің жалпы саны айтарлықтай өзгермеген.

Сонымен бірге мемлекеттік сатып алу саласындағы құқық бұзушылықтар азайған. Ал тексерушілердің жұмысына кедергі келтіру, рұқсат беру мерзімдерін бұзу, кәсіпкерлікке заңсыз араласу және қоршаған ортаны қорғау саласындағы құқық бұзушылықтар көбейген.

Еске салсақ, енді мемлекеттік қызметкерлерді есірткі қолданғаны және мас кезінде көлік жүргізгені үшін жұмыстан босатуы мүмкін, себебі  мемлекеттік қызметкерлерге талап күшейді.    

Бұндай әрекет мемлекеттік қызметтің беделіне нұқсан келтіретін қылық ретінде бағаланады.

Сонымен қатар жазалау мерзімі де ұлғайтылады, бұзушылық анықталған сәттен бастап 3 айға дейін, ал құқық бұзушылық жасалған күннен бастап 1 жылға дейін тәртіптік жаза қолданылуы мүмкін.

Сондай-ақ, тексеру жүргізу қажет болған жағдайда шенеунікті еңбек демалысынан да шақыртып алатын болады.

Оқи отырыңыз:

• Қазақстанда мемлекеттік қызметкерлерге талап күшейді
• Қазақстан байланыссыз қалуы мүмкін: Үкімет жаңа спутникке он млрд бөлді
• Балаева «Ахуал сегодня» YouTube-арнасы журналисінің ұсталуына қатысты пікір білдірді