110 күнге созылған блокададан кейін Ормуз бұғазы арқылы алғашқы танкерлер өте бастады

110 күнге созылған блокададан кейін Ормуз бұғазы арқылы алғашқы супертанкерлер өте бастады. Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктеріне тиесілі төрт кеме бортында сегіз миллион баррель мұнаймен Иран жағалауы бойындағы солтүстік дәліз арқылы қозғалды, деп хабарлайды Orda.kz.       

Сонымен қатар тағы бес ирандық кеме бұғазға кірді. Жалпы, қазіргі уақытта Ормуз арқылы жеті азаматтық кеме өткен.

Бұғаз АҚШ пен Иран арасында Версальда қол қойылған меморандумнан кейін қайта ашылды. АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трамп құжатқа қол қойған соң:

«Мұнай – төмен болады», – деп мәлімдеп, бағаның төмендеуін ишаралады. 

Ол 19 маусымнан бастап бұғаз толық жұмыс істеп, Парсы шығанағында «қамалып» тұрған мұнай әлемдік нарыққа қайта ағылатынын айтты.

Мұнай бағасы бірден төмендеді. 19 маусым таңында Brent маркалы мұнай барреліне 79,42 доллар болып, 0,54%-ға арзандады. Ал WTI бағасы 76,43 долларға дейін түсті. Екі көрсеткіш те бұған дейін үш айдағы ең төмен деңгейге жеткен болатын.

Сарапшылардың пікірінше, келісім нәтижесінде шығанақта тұрып қалған 85 миллион баррельден астам мұнай нарыққа қайта шығуы мүмкін. Кувейттің KPC компаниясы экспортқа қойылған барлық шектеулерді алып тастады, ал Ирак мұнай министрі кен орындары өндірісті қайта бастауға дайын екенін мәлімдеді.

Дегенмен, сарапшылар жағдай бірден тұрақталмайтынын ескертеді. Халықаралық энергетикалық агенттік бұл блокаданы «тарихтағы ең ірі жеткізілім үзілістерінің бірі» деп атады.

Бұғаздың жабылуы салдарынан Парсы шығанағындағы ірі мұнай өндірушілер өндірісті шамамен 45%-ға қысқартқан. Әлемде тәулігіне 100 миллион баррельден астам мұнай тұтынылады. Соғысқа дейін Сауд Арабиясы күніне 10 миллионнан астам баррель өндірсе, Ирак, Кувейт және БАӘ де шамамен сондай көлемде мұнай берген. Ал Иранның экспорты 3,5 миллион баррель болған.

Алайда мамыр айында осы 24 миллион баррельдің небәрі 14 миллионы ғана нарыққа жеткен, оның өзі негізінен құбырлар арқылы жеткізілген.

Сарапшылардың айтуынша, өндірісті соғысқа дейінгі деңгейдің 80%-ына жеткізу үшін кемінде төрт ай қажет. Ал толық қалпына келу келесі жылдың көктемі немесе жазы ғана мүмкін болады.

Қауіпсіздік мәселесі де өзекті күйде қалып отыр. Бұғазда әскери әрекеттер кезінде қойылған теңіз миналары әлі бар. Оларды тазарту үшін дрондар мен арнайы кемелер қолданылмақ, бірақ күшті ағыстар жарылғыш заттардың орнын өзгертіп жіберуі мүмкін. Қазіргі уақытта Парсы шығанағында шамамен 1600 кеме әлі де тұрып қалған.

Тараптар бұғаздың болашағына қатысты әлі ортақ пікірге келген жоқ. Иран кеме қатынасына ақы енгізуді және Оманмен бірлескен бақылауды ұсынса, АҚШ толық еркін қозғалысты талап етуде.

Сонымен қатар келісімнің тұрақтылығы да күмән тудырады. Израиль Ливандағы «Хезболлаға» қарсы әскери әрекеттерін жалғастырып жатыр. Ал АҚШ вице-президенті Джей Ди Вэнс Иранмен келіссөздер үшін Швейцарияға жоспарланған сапарын кейінге қалдырды.

Сарапшылардың пікірінше, мұндай геосаяси жағдай нарыққа толық сенімділік бермейді және Ормуз бұғазы арқылы тұрақты кеме қатынасының қалпына келуіне әлі де қауіп бар.

Еске салайық, АҚШ пен Иран арасында қол қойылған меморандум 60 күнге есептелген. Құжатта атысты тоқтату, санкцияларды жеңілдету және Иранды қалпына келтіруге арналған 300 миллиард долларлық қор құру қарастырылған. Трамп Иран келісім шарттарын орындамаса, әскери әрекеттер қайта жалғасуы мүмкін екенін ескерткен.

Оқи отырыңыз:

• Пезешкиан АҚШ-пен жасалған меморандумды «тарихи құжат» деп атады
• Иран мұнайы қайтадан әлемдік нарыққа шығарыла бастады
• АҚШ пен Иран арасындағы өзара түсіністік меморандумының ресми жобасы жарияланды