ТЖМ курсанттары бес мың теңге пара бергені үшін сотталды

Көкшетаудағы ТЖМ академиясында оқытушылар курсанттардан ақша бопсалаған. Ал Антикор қызметкерлері оларды пара алу күдігімен ұстаған кезде курсанттар кінәлі болып шыққан. Олар да сыбайлас жемқорлық схемасының қатысушылары деп танылып, айыппұл тағайындалып,  өмір бойы мемлекеттік қызметте және квазимемлекеттік секторда жұмыс істеу құқығынан айырылды. Осы оқиғаны Orda.kz редакциясына сотталғандардың бірінің туыстары айтып берді. 

Бізге Рафик Жарылсымов келіп,  жиені Айдар Еркіннің басына түскен қиын жағдай туралы айтып берді. Өткен жылдың қараша айында ол және тағы бірнеше курсант Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясында (АГЗ) химия пәнінен сынақтан өту үшін бес мың теңге пара бергені үшін сотталды. Алайда, Рафик іс жүзінде взвод командирі курсанттарынан ақша бопсалағанын айтады.

20 жасар Айдар Еркін Жамбыл облысы Талас ауданынан келген. Ол өрт сөндіру кезінде қаза тапқан «Айбын» орденінің иегері, өрт сөндіруші Ержан Еркіннің ұлы. Өрт сөндірушінің артында жесірі мен төрт баласы қалды, олардың бірі  - Айдар әкесінің ізін жалғастырмақшы болған.

Ол 2022 жылы Көкшетау қаласындағы Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау Академиясына оқуға түсіп, Ерназар Ислам Амантайұлы басқарған взводқа қабылданды. 

Кейін Ислам Ерназарды сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет қызметкерлері ұлының оқу орнына түсіргені үшін анасынан 2,5 млн теңге алды деген күдікпен ұстады. Сотта ол ҚР ҚК 366-бабы 2-тармағының 3-бөлігі ("Пара алу") бойынша айыпталды.

Тергеу барысында Ислам Ерназардың Академияның бірнеше курсанттарынан да ақша алғаны анықталды. Осы курсанттардың қатарында Айдар Еркін мен оның екі жолдасы болды.

Тергеу нұсқасы бойынша курсанттар (қашықтықтан оқытуда болған кезде) "Химия" пәнінен аралық бақылау бойынша қажетті өту балын алу үшін мәселені шешуге көмектеседі деп командир көрсеткен нөмірге 5 мың теңгеден аударған. Өйткені олардың келесі семестрге өту үшін жинаған балдары жеткіліксіз болған. 

Бұл пәнді Г.Хасанова оқытты (сыбайлас жемқорлық айыптары бойынша ұсталды). Курсанттарға қажетті балл алу үшін әрқайсысы 5 мың теңгеден төлеп, мобильді қосымша арқылы оның банктік шотына аудару керектігі айтылды. Бірақ оны тікелей Хасановаға немесе Ерназарға аудармау керек еді. Олар алты қатысушысы бар схема ойлап тапқан.

Мәселен, сол кезде Павлодар қаласында болған курсант Б.Сейтебай мобильді қосымша арқылы өзінің танысы Д.Әжібаеваның шотына бес мың теңгені аударды, ал ол взвод командирінің жұбайының шотына 80 мың теңгені аударса, ол өз кезегінде күйеуі — Ислам Ерназардың өтініші бойынша 55 мың теңгені оқытушы Хасанованың танысының шотына аударған. Танысы бұл қаражатты Хасановаға қолма-қол ақшамен берген.

 Басқа курсанттардан ақша алу үшін де ұқсас айла қолданылған. Қаратау қаласында болған кәмелетке толмаған Айдар Еркін де осыған ұқсас тізбек бойынша бес мың теңге  аударды. Тергеушілер сыбайлас жемқорлыққа, яғни химия пәні мәселелерін шешу үшін курсанттар өз еркімен және саналы түрде барды деп шешті. 

Іс Ақмола облысының кәмелетке толмағандар  жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында қаралды. Онда басқа қатысушылар да болды.

Бұл ретте сотталушы Айдар Еркін өз кінәсін мойындамады және оның оқуы бойынша ерекше проблемалар болмағанын әрі химия пәнінен қосымша балл алуға мұқтаждығы болмағанын мәлімдеді. Ал Ислам Ерназар одан және басқа курсанттардан ақшаны казармада тұруды қиындатпас үшін деп бопсалаған. Дегенмен ол ақшаны өзі аударған жоқ, оны бұрын Айдар Еркіннен қарызға алған курсант Үмбеталиев Әжібайға жіберді. 

Осындай нұсқаны сотта қорғаныс жағы талап етті. Алайда сот бұл нұсқаны қабылдамады, курсанттар саналы түрде сыбайлас жемқорлық схемасының қатысушылары болды деп есептеді. 

«Сот тергеуінде сотталушылар А.М.Аманбай, А. Е.Еркін және Б. Т.Сейтебайдан қауіп-қатерді жүзеге асыру мақсатында пара талап еткені анықталған жоқ, сондықтан сотталушылар А. М.Аманбай, А. Е.Еркін және Б. Т.Сейтебайдан қандай да бір қауіп-қатерді жүзеге асырудан қорқатын негіз болған жоқ. Олар тұрғылықты жері бойынша қашықтықтан оқытылған» деп жазылған сот үкімінде.

Сондай-ақ, сот курсанттардың «жетіспейтін ұпайларды өз бетінше жинағанына» және ақшаны қарызды қайтару немесе оқуға көмектескені үшін алғыс ретінде аударғанына сенбеді. 

Нәтижесінде үшеуі де пара бергені үшін кінәлі деп танылды (ҚР ҚК 367-бабы 1-бөлігі). Айдар Еркін мемлекеттік қызметте, сотта, жергілікті өзін-өзі басқару органдарында, ҚР Ұлттық Банкте және оның ведомстволарында, Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу, бақылау және қадағалау жөніндегі уәкілетті органда, мемлекеттік ұйымдар мен квазимемлекеттік сектор субъектілерінде  лауазымдарды атқару құқығынан өмір бойына айырыла отырып, параның 15 еселенген сомасы (75 000 теңге) мөлшерінде айыппұл түрінде жаза алды.

Сондай-ақ, ол жәбірленушілердің өтемақы қорына 51 750 теңге және процестік шығындар үшін мемлекет кірісіне 231 мың теңге төлеуі тиіс. Басқа курсанттар да осындай жаза алды, тек өтемақы мөлшері ғана әр түрлі. 

Взвод командирі Ислам Ерназар 3,5 жылға бас бостандығынан айырылды, мемлекеттік қызметте қызмет атқару құқығынан өмір бойына айырылды, жәбірленушілердің өтемақы қорына 69 мың теңге төлеуге міндеттелді.

Химия пәнінің оқытушысы Г. Хасановаға 900 мың теңге айыппұл салынды, мемлекеттік қызметте қызмет атқару құқығынан айырылды, оған мемлекет кірісіне 15 мың теңге және жәбірленушілердің өтемақы қорына 69 мың теңге төлеуге міндеттелді.

Айдар Еркіннің туыстары мен адвокаты үкіммен келіспей, апелляциялық шағым түсірді. Олар Айдардың қылмыстық ниеті болған жоқ, ол взвод командирінің оны академиядан оқудан шығарамын деп қорқытуына байланысты бес мың теңгені бейтаныс адамға аударды, ал Айдар олардың Г.Хасанованың парасына кететінін де білмеді деп сендіреді.

Сондай-ақ, апелляция мәтінінде олар М. Ғабдулин атындағы Азаматтық қорғау академиясында  «бопсалау алымдары мен жарғылық емес қатынастар» бар, олар туралы ешкім ашық айтуға тәуекел етпейді. Осыған байланысты олар Айдар Еркінді ақтауды немесе осы бап бойынша қылмыстық істі тоқтатуды талап етеді. 

Апелляциялық тыңдау 7-ақпанға жоспарланған.