Трамп Израильге ескерту жасады. Таяу Шығыста не болып жатыр?

20 наурыздағы жағдай бойынша Таяу Шығыстағы қақтығыс жаңа кезеңге өтті. Иранның Израильге жасаған зымыран соққылары, Парсы шығанағындағы қауіпсіздік дағдарысы, энергетикалық инфрақұрылымға тиген зиян және аймақ елдеріндегі қауіпсіздік шаралары – барлығы соғыстың тек әскери ғана емес, экономикалық әрі геосаяси салдары да тереңдеп бара жатқанын көрсетеді. Orda.kz тілшісі өңірдегі жағдайға шолу жасады.

Израильге соққы: Хайфадағы инфрақұрылым зардап шекті

Иран Израиль аумағына зымырандық шабуыл жасап, елдің солтүстігі, орталығы және Крайот аймағында әуе дабылы қосылды. Әуе қорғаныс жүйелері жұмыс істегенімен, бірнеше жерде зымыран сынықтары құлап, инфрақұрылымға зақым келтірген.

Хайфа қаласында электр желілеріне нұқсан келіп, уақытша жарық сөнді. Сонымен қатар мұнай өңдеу зауыттарына да зақым келгені хабарланды. Израиль билігі бұл залалдың ауқымы шектеулі екенін айтып, электр энергиясы көп ұзамай қалпына келтірілгенін мәлімдеді. Алдын ала мәлімет бойынша, зардап шеккендер жоқ.

Қатар газына соққы: жаһандық нарыққа әсер

Аймақтағы ең ірі энергия экспорттаушылардың бірі – Қатар да зардап шекті. QatarEnergy компаниясының мәліметінше, Иран шабуылдары нәтижесінде елдің сұйытылған табиғи газ (СПГ) өндіру қуатының шамамен 17%-ы істен шыққан.

Зақымданған нысандардың қатарында 14 өндірістік желінің екеуі және газды сұйық отынға айналдыратын зауыттардың бірі бар. Қалпына келтіру жұмыстары 3–5 жылға созылуы мүмкін. Сарапшылардың бағалауынша, бұл жыл сайын 12,8 млн тонна өнім жоғалтуға және шамамен 20 млрд доллар шығынға әкеледі.

Бұл жағдай әлемдік энергетикалық нарыққа қысым түсіріп, газ бағасының өсуіне ықпал етуі ықтимал.

Ормуз бұғазы: теңіздегі дағдарыс

БҰҰ-ның Халықаралық теңіз ұйымы Ормуз бұғазында гуманитарлық дәліз ашу мәселесін көтерді. Қазіргі таңда бұл аймақта ондаған кеме мен 20 мыңнан астам теңізші тұрып қалған.

Соғыс басталғалы Парсы шығанағында кемелерге жасалған шабуылдардан кемінде 7 теңізші қаза тапқан. Ұйым өкілдері теңіз қатынасының қауіпсіздігі жаһандық азық-түлік және энергия қауіпсіздігі үшін аса маңызды екенін атап өтті.

Парсы шығанағы елдері: қауіпсіздік күшейтілді

Бірқатар араб елдері Иранмен байланысты желілерге қарсы шараларды күшейтті. Біріккен Араб Әмірліктері ел ішінде әрекет еткен, Иран мен «Хезболламен» байланысы бар желіні әшкерелегенін хабарлады. Бұл топ ел экономикасына енуге және қаржылық тұрақтылыққа қауіп төндіруге тырысқан.

Сонымен қатар Кувейт, Қатар және Бахрейнде де Иранмен байланысты ондаған адам ұсталған.

Израиль мәлімдемесі: Иранның мүмкіндігі шектелді

Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху Иранның қазіргі таңда уран байыту және баллистикалық зымырандар өндіру мүмкіндігі айтарлықтай шектелгенін айтты. Оның сөзінше, бұл Израильдің әскери операцияларының нәтижесі.

Ол сондай-ақ АҚШ президенті Дональд Трамп Израильден Иранның энергетикалық нысандарына соққы жасамауды сұрағанын және бұл талап орындалғанын жеткізді. Нетаньяху қақтығыс күткеннен де ертерек аяқталуы мүмкін екенін де атап өтті.

Ирактағы соққылар: прокси күштерге қысым

АҚШ пен Израильдің Ирак аумағына жасаған әуе шабуылдары нәтижесінде Иранға жақын Hashd al-Shaabi құрылымының шамамен 160 жауынгері қаза тапқан. Бұл ұйым Иранның ықпалындағы ең ірі әскери күштердің бірі саналады.

Иран ішіндегі жағдай: қысым және мобилизация

Иран билігі ел ішінде қауіпсіздік шараларын күшейтті. Корпус сақшылары 178 адамды Израиль мен АҚШ пайдасына тыңшылық жасады деген күдікпен ұстағанын мәлімдеді.

Ал президенттің ұлы Юсеф Пезешкиан ел ішінде билікті өзгерту туралы үндеулерді жоққа шығарып, халықтың басым бөлігі сыртқы қысымға қарсы қатаң ұстанымды қолдайтынын айтты.

АҚШ позициясы: бақылау және ескерту

АҚШ президенті Дональд Трамп Израильге Иранның мұнай-газ инфрақұрылымына соққы жасамау туралы ескерту жасағанын айтты. Оның сөзінше, Вашингтон мен Тель-Авив тәуелсіз әрекет еткенімен, өзара үйлесім сақталады.

Сонымен қатар Трамп Иранның кейбір стратегиялық нысандары осал екенін меңзеп, қажет болған жағдайда оларды жою мүмкіндігі бар екенін атап өтті.

Қазіргі ахуал аймақтағы тұрақтылықтың әлсірегенін көрсетеді. Алдағы күндері қақтығыс қалай өрбитіні тек Таяу Шығыс үшін ғана емес, бүкіл әлем үшін маңызды болмақ.

Оқи отырыңыз:

• АҚШ Ормуз бұғазын ашу үшін теңіз жаяу әскерін пайдалануы мүмкін
• Израиль Каспий теңізіндегі әскери-теңіз күштеріне жасаған соққысының видеосын жариялады