Ресей БҰҰ санкцияларына қарамастан Иранның ядролық энергетикасын қолдады

БҰҰ 28 қыркүйектен бастап Тегеранға қарсы санкцияларды ядролық бағдарламаға байланысты қайта енгізеді. Қару-жарақ жеткізуге тыйым салынады және үкімет мүшелерінің активтері бұғатталады. Бұл шешім Ресейдің Иранның оңтүстігінде төрт атом электр блогын салу туралы 25 миллиард долларлық келісімге қол қоюымен тұспа-тұс келіп отыр, деп хабарлайды Orda.kz BBC-ге сілтеме жасап.

Жаңа шектеулерге Ұлыбритания, Франция және Германия бастамашылық етті. Бұл елдер Иранды 2015 жылғы ядролық келісім шарттарын бұзды деп айыптайды. Келісім Иранның атом қаруын жасау мүмкіндігін болдырмауға тиіс болатын. Германия сыртқы істер министрі Йоханн Вадефульдің айтуынша, Иранның уранды жоғары деңгейде байытуының «бейбіт түсіндірмесі жоқ», ал бағдарлама «халықаралық қауіпсіздікке анық қауіп төндіреді».

Қытай мен Ресей ұсынған шешімді алты айға кейінге қалдыру жөніндегі соңғы сәтте енгізілген қарар қабылданбады: Қауіпсіздік Кеңесінің тоғыз мүшесі кейінге қалдыруға қарсы дауыс берді, тек төртеуі қолдады. Дауыс беруден кейін БҰҰ жанындағы Ұлыбританияның тұрақты өкілі Барбара Вуд былай деп мәлімдеді:

«Біз алаңдаушылықтарды жою үшін үнемі дипломатиялық күш жұмсадық. Иран келіссөз процесін бұғаттағанына өкініш білдіреміз».

МАГАТЭ мәліметінше, Иран — ядролық қаруы ресми түрде жоқ жалғыз ел, бірақ уран байытуды 60 пайызға дейін жеткізген. Ядролық оқтұмсықтар үшін 90 пайыз қажет, ал энергетикалық мақсаттар үшін 3,67 пайыз жеткілікті. Алайда Тегеран өз бағдарламасының тек бейбіт сипатта екенін мәлімдейді.

Тегеран ядролық зерттеулерге белсенді түрде қайта кірісе бастады, бұл АҚШ-тың 2016 жылы келісімнен шығуынан кейін болды. Ол кезде президент қызметін атқарған Дональд Трамп бұл келісімді қате деп атап, Барак Обама әкімшілігі бекіткен міндеттемелерден бас тартқан.

Кейін Иран МАГАТЭ инспекторларының жұмысын шектеді, әсіресе жазда Израиль мен АҚШ Иранның ядролық нысандарына және әскери инфрақұрылымына соққы жасағаннан кейін. АҚШ пен Тегеранның делдалдар арқылы жаңа келісім жасау әрекеттері тұйыққа тірелді.

БҰҰ Бас Ассамблеясында Иран президенті Масуд Пезешкиан елдің «ешқашан ядролық бомба жасауға ұмтылмайтынын» мәлімдеді. Сонымен қатар ол шетелдік державаларды аймақты тұрақсыздандыруға сылтау іздеді деп айыптап, Иранның Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан шығуды жоспарлап отырмағанын атап өтті. Сонымен қатар Пезешкиан елдің нысандары тағы да Израиль тарапынан шабуылға ұшырамауы үшін кепілдік талап етті.

Жаңа санкциялар нені қамтиды:

– қару-жарақ жеткізуге эмбарго;

– уран байытуға және онымен байланысты технологияларға тыйым;

– баллистикалық зымырандар бағдарламаларына шектеулер;

– ирандық лауазымды тұлғалар мен ұйымдардың активтерін бұғаттау және сапарларына шектеу;

– Iran Air және Iran Shipping Lines жүк тасымалдарын тексеру.

Еуропалық сыртқы істер министрлері Иранды МАГАТЭ-мен диалогты қайта бастауға және ынтымақтастықты жолға қоюға көндіруге тырысқанымен, нәтиже болмады. Жұма күні агенттік Иран нысандарында инспекциялар қайта басталғанын растады, алайда бағдарламаға деген сенім әлі де күмән тудырып отыр.

 
Биылғы сәуір айында АҚШ президенті Ресейге қарсы санкциялар пакетін бір жылға ұзарту туралы жарлыққа қол қойды. Шілде айында Еуропалық одақ Қазақстанның көмірін Ресейдің санкция салынған порттары арқылы тасымалдауға рұқсат берді. 

Британ билігі Қазақстан фирмаларын  Ресеймен жұмыс істегені үшін санкциялармен қорқытты.  Бұл компаниялар жеткізілімдерге, активтерге және батыс банктеріне қолжетімділіктен айырылуы мүмкін.