Қазақстанда саяси партияларды құру кезінде тізімдерге қойылатын талаптар мен олардың саны өзгереді

Әділет министрлігі саяси партия құру жөніндегі азаматтардың бастамашыл тобы тізімдерінің дұрыстығын тексеру қағидаларына өзгерістер мен толықтырулар әзірледі.

Осылайша, саяси партия құру жөніндегі азаматтардың бастамашыл тобы тізімдерінің дұрыстығын тексеру:

• бастамашыл топқа саяси партия құру ниеті туралы хабарлама берген кезде. Тексеру  «Саяси партиялар туралы»  Заңының 6 бабына сәйкес хабарламаны алған күні жүзеге асырылады;

• саяси партиялар мүшелеріне арналған «Саяси партиялар туралы» Заңының 10 бабы бойынша құжаттарды тапсыру кезінде жүргізіледі.

Тізімде көрсетілген адамдардың барлығы 18 жасқа толған Қазақстан азаматтары болуы керек.

Бұл ретте шетелдіктердің, азаматтығы жоқ адамдардың саяси партияға мүшелігіне, сондай-ақ ұжымдық мүшелігіне жол берілмейді.

Ережеде Қазақстан Республикасының азаматы тек бір ғана саяси партияның мүшесі бола алатындығы көзделген. Саяси партияға мүшелік ерікті, жеке және тұрақты болып табылады.

Саяси партияға қабылдау жазбаша өтініш негізінде жүзеге асырылады.

Сондай-ақ, Қазақстан Республикасының Президенті өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезеңінде саяси партияның мүшесі болмауы керектігі ескеріледі.

Дәл осындай талаптар Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының Төрағасына, Төрағасының орынбасарына, судьясына, Жоғарғы Соттың және басқа да соттардың төрағасы мен судьяларына, Орталық сайлау комиссиясының, Жоғарғы есеп палатасының төрағалары мен мүшелеріне, адам құқықтары жөніндегі уәкіл, арнайы мемлекеттік, құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен қызметкерлері, әскери қызметшілеріне қойылады. Олардың барлығы саяси партиялардың мүшесі болмауы керек, ешбір саяси партияны қолдамауы керек.

Саяси партия құруға бастамашы болатын тізімдердегі азаматтардың саны облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың үштен екісін құрайтын кемінде 700 адам (1000 адам болды. – ред.) болуы керек.

Тізімде көрсетілген саяси партия мүшелерінің жалпы саны 5 мың,  партияның барлық облыстардағы, республикалық маңызы бар қаладағы және астанадағы құрылымдық бөлімшелерінен (филиалдары мен өкілдіктерінен) өкілдік ететіндердің әрқайсысында кемінде 200 партия мүшесі болуы тиіс.

Бұған дейін партияға кемінде 40 мың мүше алу талап етілетін.

Берілген тізімдерге қойылатын талаптарға сәйкестігін тексеру олардың сенімділігі үшін жүргізіледі:

• саяси партия құру ниеті туралы хабарламаны алғаннан кейін;

• саяси партияның құжаттарын мемлекеттік тіркеу үшін алған кезде;

• өтініштерді, арыздарды, шағымдарды, хабарламаларды және басқа да ақпаратты алған кезде;

• мемлекеттік тіркеуден (қайта тіркеуден) өткен саяси партияларға қатысты тіркеуші орган бекіткен бақылау жоспары бойынша.

Тізімді тексеру процесі мыналарды қамтиды:

• өңірлер бойынша тізімдердегі азаматтардың санын олардың жоғарыда көрсетілген саны бойынша тексеру;

• тіркеуші орган белгілеген тізімдер нысанына сәйкестігін тексеру;

• тізімдерде көрсетілген тұлғалардың Қазақстан Республикасы халқының құжатталған деректер банкі бойынша республика азаматтығына жататынын тексеру;

• тізімдерде көрсетілген тұлғалардың жоғарыда көрсетілген талаптарға сәйкестігін тексеру.

Түсіндірілгендей, бұл өзгерістер мемлекет басшысының 2022 жылғы 16 наурыздағы Қазақстан халқына Жолдауында айтылған президенттік саяси реформалар бағдарламасын жүзеге асыру аясында енгізіліп отыр.

Сондай-ақ «Саяси партиялар туралы» заңға енгізілген өзгерістермен көзделген саяси партияларды тіркеу тәртібін оңайлату шеңберінде.

Түзетулер жобасы 25 қарашаға дейін қоғамдық талқылау үшін «Ашық» НҚА  веб-сайтында орналастырылады.