Наурыздағы бата мен тілек: Дәстүрдің мәні неде?

Наурыз – жаңа өмірдің, жақсылық пен молшылықтың бастауы. Бұл күн тек көктемнің келуін білдірмейді, ол адамдарды жақындастырып, жүрекке жылылық сыйлайтын ерекше мейрам. Қазақ халқы үшін бұл – табиғат пен адамның үйлесімін көрсететін қасиетті кезең. Осы күні айтылатын ақ тілек пен бата – ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан рухани мұра. Orda.kz тілшісі Наурызға қатысты бата мен ізгі тілектерді жинақтап шықты.

Қазақ халқы үшін Наурыз – тек күнтізбедегі жаңа жылдың бастауы емес, ол – рухани жаңғырудың уақыты. Бұл күні адамдар өткен реніштерін ұмытып, бір-біріне ақжарма тілектерін арнайды. Ежелден келе жатқан дәстүр бойынша, Наурызда үлкендер жастарға бата беріп, ақ жол тілейді. Ал жастар өз кезегінде үлкендерден бата сұрап, жаңа жылды ізгі ниетпен қарсы алуға асыққан. Халық сенімінде әр айтылған тілек пен батада ерекше күш бар. Сондықтан Наурыздағы әр сөз – жай ғана тілек емес, болашаққа бағытталған ниет.

Отбасына арналған жүрекжарды тілектер

Наурыз мейрамында ең алдымен жақын жандарға ақ тілек айту – басты дәстүрдің бірі.

«Ұлыстың ұлы күні құтты болсын! Үйлеріңізге құт-береке орнап, шаңырақтарыңыз шаттыққа толсын. Әр күніңіз қуаныш пен бақытқа толы болсын».

«Жаңа жыл сіздің отбасыңызға молшылық, амандық және тыныштық әкелсін. Денсаулықтарыңыз мықты, көңілдеріңіз әрдайым көтеріңкі болсын».

«Ақ мол болсын, дастарқандарыңыз берекеге толсын. Ұзақ ғұмыр, татулық пен ынтымақ серік болсын».

Достар мен әріптестерге арналған тілектер

Наурыз – жаңа бастамалардың символы. Сондықтан бұл күні достар мен әріптестерге де ізгі ниет білдіру кең таралған.

«Жаңа жыл сіздерге сәттілік пен табыс әкелсін. Әр бастамаңыз жемісті болып, еңбектеріңіз ақталсын».

«Наурыз мерекесі құтты болсын! Достығымыз нығайып, өміріміз берекеге толсын».

«Жыл бойы көңілдеріңіз көктемдей жайнап, әр күніңіз жақсылыққа толы болсын».

Ұстаздар мен ақсақалдарға арналған құрмет сөздер

Бата – қазақ халқының ең асыл дәстүрлерінің бірі. Ол тек тілек емес, ұрпаққа бағыт-бағдар беретін рухани күш. Наурызда айтылатын баталардың ішінде ерекше орын алатыны – береке мен бірлікке арналған ақ баталар. Бұл күні көбіне көпті көрген, аузы дуалы ақсақалдар бата береді.

Үлкенге құрмет – қазақ мәдениетінің өзегі. Наурызда бұл дәстүр ерекше көрініс табады.

«Наурыз мейрамы құтты болсын! Дендеріңіз сау, ғұмырларыңыз ұзақ болсын. Елге берген еңбектеріңіз әрдайым бағалана берсін».

«Ақ баталарыңыз қабыл болып, Наурыздың шапағаты сіздермен бірге болсын».

«Ұрпақтарыңыз өсіп-өніп, әулеттеріңіз өркендей берсін».

Наурыз көжеге арналған баталарда былай деп тілейді:

«Қазанымыз оттан түспесін,
Дастарқанымыз берекеге толсын.
Ақтан айырылмайық,
Жерден ырыс, көктен нұр жаусын».

Ал мерекелік жиындарда айтылатын баталар елдің амандығы мен бірлігін тілейді:

«Еліміз тыныш, жұртымыз аман болсын,
Береке-бірлігіміз арта берсін.
Төрт түлік өсіп-өнсін,
Әр шаңыраққа құт қонсын».

Жастарға берілетін баталарда болашаққа сенім мен үміт басым:

«Жолдарың ашық болсын,
Қадамдарың нық болсын.
Білімдерің артып,
Елге қызмет ететін азамат болыңдар».

Наурыз батасының ерекшелігі

Халқымыз батаны мазмұны мен берілетін жағдайына қарай бірнеше түрге бөлген: нәрестеге, сапарға, асқа, жастарға, келінге, тойға арналған баталар. Соның ішінде Наурыз батасының орны бөлек.

Бұл бата көбіне таң шапағы атқанда, жұрт жиналып, ақсақалдан арнайы сұралған. Жастар «Наурыз батасын беріңіз» деп үлкендердің алдына барып, ізгі тілекті қабыл алуға тырысқан.

Ақсақалдардың батасы көбіне ел мен жерге арналатын:
«Ұлыс оң болсын,
Ақ мол болсын» деген тілек осы күнге дейін сақталған.

Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты, ақын Оразақын Асқар да Наурыз тақырыбына ерекше мән берген. Ақын ел арасынан жинақтаған баталардың бірінде былай деп жазылған:

«Ниеттерің ақ болсын,
Наурыздың ақша қарындай.
Бастарыңа бақ қонсын,
Шашыңның барлық талындай.

Тыныш болсын даламыз,
Таза болсын ауамыз.
Кірісіміз көп болсын,
Бүгінгі Наурыз көжедей».

Бұл жолдарда ақын халықтың арман-тілегін, табиғатпен үндестігін және молшылыққа деген сенімін бейнелейді.

Наурыздағы бата мен тілектер – тек сөз емес, ол халықтың дүниетанымы мен өмірге деген көзқарасын көрсетеді. Бұл дәстүр адамдарды жақындастырып, қоғамдағы мейірімділік пен сенімді күшейтеді. Әрбір айтылған бата – жақсы өмірге деген үміт, әрбір тілек – болашаққа деген сенім. Наурыз – тек мереке емес, ол – жүректерді біріктіретін рухани көпір.

Құрметті, Orda.kz оқырмандары бұл күні айтылған әрбір бата мен тілек күш беріп, жаңа жылға сеніммен қадам басуға себепші болсын!

Оқи отырыңыз:

• Биыл Наурыз мерекесі қалай атап өтіледі?
• Наурызға арналған тілектер мен баталар
• Наурызнама мерекесі аясында 747 спорттық іс-шара өтеді