Қазақстандағы айыппұл саясаты: «Айыппұлстан» деген сөзге қатысты Ержан Сәденов өз көзқарасын білдірді

Қазақстанда айыппұл жүйесіне қатысты қоғамдық пікір екіге жарылып отыр. Бір тарап оны қоғамдық тәртіпті сақтаудың тиімді құралы деп санаса, енді бірі елді «айыппұлстанға» айналып бара жатыр деп сынға алады, деп хабарлайды Orda.kz.        

Осыған байланысты Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі Ержан Сәденов өз көзқарасын білдірді.

Министрдің айтуынша, айыппұл – бүкіл әлемде қолданылатын құқықтық тәртіпті қамтамасыз етудің маңызды тетігі. Оның сөзінше, кейбір азаматтар заң бұзудың салдарын тек қаржылай жауапкершілікке тартылғанда ғана түсінеді. Сондықтан айыппұлдардың басты мақсаты – жазалау емес, алдын алу, яғни құқық бұзушылықтың қайталануына жол бермеу.

«Біз бүгін қандай құқықтық мәдениетті қалыптастырсақ, ертеңгі ұрпақ та сондай ортада өмір сүреді. Қоғамда өзара сыйластық, тәртіп және заңға бағыну қағидалары орнығуы тиіс», – деді министр. 

Шын мәнінде, халықаралық тәжірибеде де айыппұлдар құқық бұзушылықтың алдын алудың тиімді құралдарының бірі ретінде қарастырылады. Мысалы, Еуропа елдерінде жол қозғалысы ережесін бұзғаны үшін салынатын айыппұлдар өте жоғары. Финляндия сияқты елдерде айыппұл мөлшері адамның табысына байланысты есептеледі. Бұл жүйе әділдікті қамтамасыз етуге бағытталған және азаматтарды заңды сақтауға ынталандырады.

Қазақстанда да соңғы жылдары құқық бұзушылықтың алдын алу мақсатында бақылау күшейтіліп, айыппұл жүйесі жетілдірілуде. Әсіресе жол қауіпсіздігі, қоғамдық тәртіп, экологиялық құқық бұзушылықтар бойынша талаптар қатайған.

Министр келтірген мысалдар қоғамдағы тәртіп мәселесінің өзектілігін көрсетеді. Мәселен, Ұлытау облысы аумағында балалардың стадион орындықтарын сындыруы немесе Астана қаласында саябақтарды өртеу фактілері қоғамда алаңдаушылық туғызған. Мұндай әрекеттерге дер кезінде шара қолдану – болашақта тәртіпсіздіктің алдын алудың маңызды бөлігі.

Сонымен қатар, министр керісінше жақсы үлгілердің де бар екенін атап өтті. Мысалы, Атырау облысы аумағында кішкентай баланың ересектерден қалған қоқысты жинап жүргені қоғамға үлгі боларлық жағдай ретінде айтылды. Бұл – жаңа буынның тәртіп пен тазалықтың маңызын түсіне бастағанының белгісі.

Сарапшылардың пікірінше, айыппұл жүйесі тиімді болуы үшін тек жазалау шараларымен шектелмеуі керек. Онымен қатар құқықтық мәдениетті арттыру, түсіндіру жұмыстары және тәрбиелік шаралар қатар жүргізілуі тиіс. Өйткені дамыған қоғамда азаматтар заңды қорыққаннан емес, саналы түрде сақтауы керек.

Қазақстандағы айыппұл саясаты – тәртіп орнатуға бағытталған құрал. Алайда оның тиімділігі азаматтардың құқықтық санасы мен мәдениетіне тікелей байланысты.

Ал «айыппұлстан» деген пікір – қоғамдағы өзгерістерге деген реакция ғана болуы мүмкін. Ең бастысы – заң үстемдігі мен әділдік қағидаларының сақталуы.

Оқи отырыңыз:

• Қандай пост, пікір, репост үшін 20 жыл түрме беріледі? Прокуратура қазақстандықтарға ескерту жасады
• ІІМ жылдамдыққа қатысты «жаңа айыппұл» туралы ақпаратқа жауап берді
• Әлеуметтік желіде балағат сөз қолданғандарға айыппұл салатын түзетулер ұсынылды