Хантавирус: Бұл қандай ауру, белгілері қандай?

08 мамыр 2026 16:05 Жәукен Әсем

ЖИ көмегімен жасалған сурет

Хантавирус — тасымалдаушысы кәдімгі тышқандар мен суыртпақтар болатын қауіпті инфекция. Ауру өкпе мен бүйректі ауыр зақымдауы мүмкін, кей жағдайда өлімге әкеледі. Инфекциядан қалай қорғануға болатынын және алғашқы белгілер байқалса не істеу керегін Orda.kz түсіндіреді.

Круиздік лайнердегі хантавирус өршуі туралы соңғы жаңалықтар

2026 жылдың мамыр айының басында Атлант мұхитынан алаңдатарлық хабар тарады. Бортында 149 адам бар Нидерландтың MV Hondius кемесі Кабо-Верде жағалауында оқшауланды. Қауіпті инфекцияның таралуына байланысты ешкімді жағаға шығармай отыр.

Қазіргі мәлімет бойынша, ДДСҰ хантавирус жұқтырудың жеті жағдайын тіркеді: екеуі расталды, тағы бесеуінің нәтижесі күтілуде. Үш адамды құтқарып қалу мүмкін болмады — олардың екеуі Нидерландтан, біреуі Германиядан. Тағы бір науқас Оңтүстік Африка Республикасының жансақтау бөлімінде жатыр, дәрігерлер оның жағдайын «тұрақты ауыр» деп бағалауда.

ДДСҰ-ның эпидемияға дайындық жөніндегі уақытша директоры Мария Ван Керкхове инфекцияның әрі қарай таралуына жол бермеу үшін барлық шара қолға алынғанын мәлімдеді. ДДСҰ-ның Еуропалық бюросының басшысы Ханс Клюге де әлеуметтік желіде төтенше шаралар қабылданып жатқанын растады.

Круиз 20 наурызда Аргентинаның Ушуайя қаласынан басталған. Бағдар бойынша кеме Антарктида мен Оңтүстік Атлантика аралдарына тоқтап, 4 мамырда Канар аралдарына жетуі тиіс болған.

Пирогов атындағы университеттің клиникалық медицина институтындағы инфекциялық аурулар және эпидемиология кафедрасының меңгерушісі Владимир Никифоровтың пікірінше, инфекция құрлықта жүрген кезде басталуы мүмкін. Аурудың қауіптілігі — ұзақ инкубациялық кезеңінде: белгілер бірнеше апта бойы байқалмай, кеме ашық теңізге шыққанда ғана пайда болуы ықтимал.

АҚШ-тағы хантавирус маманы Грег Мерц лайнердегі аурулардың даму хронологиясы вирустың адамнан адамға жұғуы мүмкін екенін көрсетеді дейді. Мұндай жолмен тарай алатын жалғыз хантавирус — Оңтүстік Америка штаммы.

Маңыздысы: Ханс Клюгенің айтуынша, шекараларды жабу немесе мемлекеттер арасындағы қозғалысты шектеу қажет емес.

Хантавирус деген не және адамға қалай жұғады?

«Хантавирус» атауының астарында елуге жуық қауіпті патоген бар. Негізгі тасымалдаушылары — дала тышқандары сияқты кеміргіштер. «Гемотест» зертханасының дәрігер-сарапшысы Ольга Уланкинаның айтуынша, вирус кеміргіштердің нәжісі мен зәрі арқылы таралады.

Жануарлардың өздері тек тасымалдаушы болғанымен, адамға жұғу жолдары өте қауіпті және ауыр салдарға әкелуі мүмкін.

Көпшілікті алаңдататын сұрақ — хантавирус адамнан адамға жұға ма? «Инвитро-Сибирь» компаниясының бас дәрігері, инфекционист Андрей Поздняковтың айтуынша, вирустың көпшілік штамдары адамдар арасында таралмайды.

Жұқтырудың негізгі жолдары: Ең бастысы ол — ауа-тозаң арқылы жұғады. Адам кеміргіштерден бөлінген шаң бөлшектерін тыныс арқылы жұтады.

кеміргіштердің тістеуі немесе жұқтырған жануарларға жанасу;
тышқан бөлінділері түскен суды ішу;
тышқан бүлдірген тағамды жеу немесе ластанған заттарға тигеннен кейін қол жумай тамақтану.

Хантавирус қай жерде жұғуы мүмкін?

Инфекция әлемнің көптеген аймағында кездеседі: Еуропа, Азия, Солтүстік және Оңтүстік Америкада таралған. Ресейде ол табиғи-ошақтық аурулардың ең кең таралған түрлерінің бірі саналады.

Қауіпті аймақтар

Шаң басқан ғимараттар. Қыстан бері жабық тұрған саяжайлар, жертөлелер, қоймалар, сарайлар. Табиғат аясында. Тышқан індері көп жерлердегі пикник, саңырауқұлақ теру немесе шатырда түнеу. Бақша жұмыстары. Құрғақ жапырақтарды тазалау, отын жинау немесе ұзақ уақыттан кейін жер қазу кезінде қауіп жоғары. Су көздері. Жабайы кеміргіштер кіре алатын ашық құдықтар мен орман бұлақтары.

Қауіп тобына кімдер кіреді?

Пирогов университетінің доценті Ольга Зыкова инфекция көбіне жермен немесе ауыл шаруашылығы өнімдерімен жұмыс істейтін адамдарда кездесетінін айтады. Қауіпті топқа фермерлер, астық қоймасы мен қойма қызметкерлері кіреді. Сонымен қатар саяжай иелері, ауыл тұрғындары және орманда демалуды ұнататын туристер де тәуекел аймағында.

Хантавирус белгілері

Аурудың басты қиындығы — алғашқы кезеңде тұмауға өте ұқсас болуы. Сондықтан науқастар уақыт өткізіп алып, дәрігерге жағдайы ауырлаған кезде ғана жүгінеді. Инкубациялық кезең 4-тен 49 күнге дейін созылады. Осы уақыт ішінде адам өзін сау сезінеді, бірақ вирус ағзаға шабуыл жасап жатады. Ауру бірнеше сағат ішінде күрт басталады.

Негізгі белгілері:

дене қызуы 38–40°C;
қатты бас ауруы;
бұлшықет пен буындардың сырқырауы;
қалтырау, әлсіздік;
жүрек айну, кейде құсу.
Алғашында бұл белгілерді ЖРВИ немесе тұмаумен шатастыру оңай. Бірақ бірнеше күннен кейін жағдай күрт нашарлауы мүмкін.

Аурудың негізгі түрлері

Бүйрек синдромымен жүретін геморрагиялық қызба. Бұл — «тышқан қызбасы» деп аталатын түрі. Еуропа мен Азияда, соның ішінде Ресейде кездеседі. Негізгі соққы бүйрекке түседі. Ауру жоғары температурадан, уланудан басталып, кейін белдің қатты ауруы, қысымның түсуі және ішкі қан кетулерге ұласады. Ауыр жағдайда жедел бүйрек жетіспеушілігі дамиды.

Хантавирус өкпелік синдромы. Бұл түрі көбіне Америка құрлығында кездеседі және анағұрлым ауыр өтеді. Вирус бүйрек емес, тыныс алу жүйесін зақымдайды. Науқаста құрғақ жөтел, ентігу пайда болып, өкпеге сұйықтық жиналады.

Ауыр жағдай белгілері

зәрдің азаюы немесе мүлдем тоқтауы;
тыныстың ауырлауы, кеуде қысымы;
денеде қан құйылулар немесе ісінулер;
естен тану немесе сөйлеудің бұзылуы.

Роспотребнадзор мәліметінше, 2025 жылдың 10 айында 54 өңірде 3334 жағдай тіркелген. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 1,5 есе көп.

Қауіпті аймақтар

Негізгі табиғи ошақтар Поволжье мен Оралда орналасқан. Башқұртстан, Татарстан, сондай-ақ Кострома, Ярославль, Рязань және Калуга облыстары қауіпті аймақтарға жатады.

Қалай емдейді?

міндетті түрде ауруханаға жатқызу;
тамшылатқыш арқылы ағзаны уыттан тазарту;
ауыр жағдайда гемодиализ;
өкпе зақымданса — өкпені жасанды желдету аппараты;
қысымды, температураны және ауырсынуды бақылау.

Оқи отырыңыз:

Жаңалықтар

барлық жаңалықтар