Айдағы мобильді үй, электр жарығы, интернет: NASA адамзаттың алғашқы 30 күндік үйін салып жатыр

NASA Айды уақытша экспедициялар алаңы емес, адамзаттың келесі тұрақты мекеніне айналдыруға дайындалып жатыр. АҚШ-тың ғарыш агенттігі халықаралық серіктестермен бірге Айдың Оңтүстік полюсі маңында алғашқы тұрақты инфрақұрылымды құруға кірісті. Бұл жоба «Артемида» бағдарламасы аясында жүзеге асырылып жатыр және NASA оны адамзаттың Жерден тыс алғашқы ұзақ мерзімді аванпосты деп атайды. Orda.kz ақпаратқа шолу жасап шықты.

Ай базасы — тек ғылыми жоба емес. Бұл болашақтағы Марс миссияларының, ғарыштық логистиканың, жаңа энергетикалық технологиялардың және ғаламдық геосаяси бәсекенің орталығына айналуы мүмкін стратегиялық бастама.

NASA Ай базасын кезең-кезеңімен дамытады. Агенттік бірден үлкен колония салмайды. Оның орнына бірнеше ондаған жылға есептелген итерациялық тәсіл қолданылып жатыр. Алдымен роботтандырылған миссиялар жіберіледі, кейін инфрақұрылым қалыптасады, содан соң ғана тұрақты экипаждардың өмір сүруіне жағдай жасалады.

NASA Айды игеруді үш негізгі кезеңге бөледі: алдымен технологиялық және зерттеу миссиялары жүзеге асады, кейін ерте қоныстану кезеңі басталады, ал соңында адамның Айда тұрақты түрде болуы қамтамасыз етіледі.

Бұл кезеңнің басты мақсаты — Айда жұмыс істеуге қажетті барлық технологиялардың нақты жағдайда қалай жұмыс істейтінін тексеру. Сонымен қатар ерекше назар Айдағы су мұзын табуға аударылады, өйткені ол болашақ базалар үшін негізгі ресурс болуы мүмкін. Су тек тіршілікке ғана емес, оттегі мен отын өндіруге де қажет. MoonFall миссиясының ұшырылуы 2028 жылға жоспарланған.

Осы кезеңде Айда көлік жүйесі ретінде ай көліктері кеңінен қолданылады. Пилотсыз LTV аппараттары Ай бетін зерттеп, техниканы сынап, болашақ миссияларға жол ашады. Олар кемінде бір жыл жұмыс істеп, 800 шақырымға дейін жүре алады. Ал пилотталатын ай көліктері экипажбен бірге әлдеқайда ұзақ қашықтықтарға сапар жасауға мүмкіндік береді: 900 шақырымнан астам жол жүріп, 100 шақырымға дейінгі экспедицияларды орындай алады және сағатына 10–14 шақырым жылдамдықпен қозғалады.

NASA бұл бағытқа жүздеген миллион доллар инвестиция салып отыр: Astrolab жобасына 219 млн доллар, Lunar Outpost-қа 220 млн доллар, ал Blue Origin компаниясына 188 млн доллар бөлінген.

Айдағы ең күрделі мәселелердің бірі — қатты суық пен ұзақ қараңғылық. Атмосфера болмағандықтан температура өте төмен деңгейге түседі, ал мәңгі көлеңкелі кратерлерде техника мен энергия жүйелері істен шығу қаупі бар. Сол себепті NASA тұрақты жылу мен энергия көзі ретінде радиоизотопты термоэлектр генераторларын қолдануды жоспарлап отыр.

Екінші кезең: Айдағы алғашқы қоныстану

Екі астронавтқа арналған бұл аппарат ішінде экипаж:

• 30 күнге дейін скафандрсыз өмір сүре алады;
• ғылыми зерттеулер жүргізеді;

Айдың алыс аймақтарына сапар шегеді. NASA мұндай техниканы Айдағы алғашқы мобильді тұрғын орта ретінде қарастырып отыр. Екінші кезеңде NASA радиоизотопты термоэлектр генераторлары негізіндегі ядролық энергетика жүйелерін дамытуды жоспарлайды.

Жобаның негізгі мақсаты:

• ұзақ ай түні кезінде тұрақты энергия беру;
• мәңгі көлеңкелі аймақтарда жұмыс істеу;
• болашақ Марс миссияларына технология дайындау.

Күн энергетикасы да күшейеді. NASA сонымен қатар күн энергетикасының қуатын арттыратын жаңа жүйелерді сынақтан өткізеді.

Жоспар бойынша Ай базасында энергия сақтау жүйелері, қуатты аккумуляторлар және энергия тарату орталықтары салынады. Болашақ инфрақұрылым жарық кезеңдерінде 10 киловаттан астам энергия өндіріп, Ай көлеңкесінде 360 киловатт-сағатқа дейін энергия сақтай алуы тиіс.

Жүйе 10 киловаттан астам энергия өндіруге және 360 киловатт-сағатқа дейін энергия жинауға қабілетті болуы тиіс, бұл Айдағы тұрақты инфрақұрылымның үздіксіз жұмысын қамтамасыз ететін негізгі энергетикалық базаға айналады. 

Үшінші кезеңде NASA Айда адамның тұрақты қатысуын қамтамасыз етуді көздейді.

NASA үшінші кезеңде Айда адамның тұрақты түрде болуын қамтамасыз етуді жоспарлап отыр, бұл уақытта экипаждар жүйелі түрде ауысып отырады, ғылыми зерттеулер үздіксіз жүргізіледі және толыққанды инфрақұрылым қалыптасады. Осы кезеңде Айда ірі тұрғын модульдер, шлюздік камералар және бір-бірімен байланысқан кешендер салынып, база уақытша станциядан тұрақты өмір сүру орталығына айналады.

Сонымен қатар NASA Ай ресурстарын тиімді пайдалануға көшуді көздейді: ISRU бағдарламасы аясында реголиттен оттегі алу, су өндіру және сутегі бөлу технологиялары дамытылады, ал алынған реголит құрылыс материалдары мен 3D-басып шығарылатын элементтерге айналдырылып, Ай бетінде тікелей құрылыс жүргізуге мүмкіндік береді.

NASA жобасы тек ғылыми бастама емес, ол жаңа технологиялар жарысы, ресурстар үшін бәсеке және болашақ ғарыш экономикасының негізі ретінде қарастырылады. Қазіргі уақытта Қытай, Еуропа, Жапония және ірі жеке компаниялар да Ай бағдарламаларын белсенді дамытып жатыр. NASA-ның негізгі мақсаты — Айды Марсқа баратын аралық базаға айналдыру, ал жоба толық іске асқан жағдайда адамзат тарихында Жерден тыс жерде тұрақты өмір сүру дәуірі басталуы мүмкін.

Оқи отырыңыз:

• Олжас Бектенов: Жетім балаларға тұрғын үй бөлу процесінің ашықтығы заңмен реттеледі
• Қазақстанда алғашқы атом электр станциясының құрылысы 2027 жылы басталады