2026 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанда не өзгереді: Жаңа Конституция және кедендегі жаңа ережелер

23 маусым 2026 16:08 Жәукен Әсем

Сурет ЖИ көмегімен жасалды

2026 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанда бірден бірнеше маңызды өзгеріс күшіне енеді. Олар Конституцияға, мемлекеттік басқару жүйесіне, азаматтардың құқықтарына, кеден ережелеріне және шілдедегі демалыс кестесіне қатысты. Orda.kz шілдеден бастап елде не өзгеретінін жинақтап шықты.

Жаңа Конституция: 1 шілдеден бастап не өзгереді

2026 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанда жаңа Конституцияда көзделген өзгерістер күшіне енеді. Түзетулер саяси жүйеге, мемлекеттік басқаруға, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына, экономикаға және мемлекеттік құрылымның негізгі қағидаттарына әсер етеді.

Саяси реформа және мемлекеттік басқару

Ең басты өзгерістердің бірі — Парламенттің Құрылтайға айналуы. Елдің негізгі заң шығарушы органы қайта құрылымдалады: екі палаталы Парламенттің орнына жаңартылған құрылым келеді. Сонымен қатар депутаттардың өкілеттік мерзімі де өзгереді. Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі алты жыл, Мәжіліс депутаттарының мерзімі бес жыл болады. Бұған қоса Мәжіліс депутаттарының жалпы саны 60-тан 70 адамға дейін көбейеді.

Атқарушы билік құрылымында жаңа лауазым — вице-президент пайда болады. Осылайша Қазақстанда вице-президенттік институт енгізіледі.

Тағы бір жаңалық — «Халық кеңесінің» құрылуы. Бұл азаматтық қоғам мен билік арасындағы тікелей диалог алаңы ретінде құрылатын жаңа консультативтік-кеңесші орган. Кеңеске заң шығару процесіне тікелей ықпал ету және заң жобаларына өзгерістер енгізу құқығы беріледі.

Құқықтар, бостандықтар және азаматтарды қорғау

Құқықтар мен бостандықтарға қатысты блокта ұлттық мүдденің басымдығы бекітіледі. Жаңа Конституцияда Қазақстан халықаралық аренада ең алдымен өзінің ұлттық мүддесін толық қорғауға басымдық беретіні нақты жазылады.

Сонымен қатар азаматтарға берілетін құқықтық кепілдіктер кеңейтіледі. Атап айтқанда, бір құқықбұзушылық үшін бір адамды екі рет жауапқа тартуға конституциялық деңгейде тыйым салынады. Кінәсіздік презумпциясының тұжырымы күшейтіледі. Бұдан бөлек, адамның өзіне, жақын туыстарына, сондай-ақ өзіне сырын сеніп айтқан дін қызметкерлеріне қарсы куәлік беруге мәжбүрлеуге тыйым салу аясы кеңейтіледі.

Конституцияның жаңа редакциясында әр азаматқа өз құқықтарын барлық заңды тәсілмен, соның ішінде қажетті қорғану арқылы қорғау құқығы кепілдендіріледі.

Тұрғын үйге қол сұқпаушылық мәселесі де жеке көрсетіледі. Құжатта адамды тұрғын үйінен айыруға және оны тиісті сот шешімінсіз үйінен шығаруға мүлде жол берілмейтіні нақты жазылады.

Өзгерістер митингілерді реттеуге де қатысты болады. Бейбіт жиналыстар мен демонстрациялар өткізу құқығы сақталады, бірақ тұжырымдар қатаңдай түседі. Рұқсат етілетін нысандар тізімі қысқарады: мәтіннен «шерулер» мен «пикеттеу» терминдері алынып тасталады. Сонымен қатар мұндай жиналыстарды шектеудің заңды негіздері кеңейтіледі.

Жаңа Конституцияда цифрлық ортадағы құқықтарды қорғауға да ерекше назар аударылған. Құжатта цифрландыру жағдайында азаматтардың құқықтарын қорғау мен дербес деректердің қауіпсіздігін күшейтуге басымдық беріледі.

Экономика және бизнес

Түзетулер экономикалық блокты да қамтиды. Билік кәсіпкерлерді құқықтық қорғау тетіктерін күшейтіп, инвестициялық ахуал үшін неғұрлым тұрақты жағдай жасауға уәде береді.

Сондай-ақ ұлттық валютаның мәртебесі конституциялық деңгейде бекітіледі. Теңгені эмиссиялаудың айрықша құқығы бұрынғыдай мемлекетте қалады, ал ұлттық валюта егемендіктің мызғымас элементі ретінде танылады.

Тарихи мәртебе және мемлекеттік құрылыс негіздері

Конституцияның 91-бабында тәуелсіз Қазақстанның Негізін қалаушысы, Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті — Елбасы туралы және ол қалыптастырған мемлекеттің іргелі қағидаттары туралы норма сақталып, нақтыланады.

Сонымен бірге мемлекеттің негізгі тіректері өзгеріссіз қалады. Қазақстанның егемендігі, тәуелсіздігі, унитарлығы, аумақтық тұтастығы және республикалық басқару нысаны бұрынғыдай мызғымас әрі өзгертуге жатпайтын құндылықтар ретінде бекітіледі.

Қазақстандықтарды шілдеде ұзақ демалыс күтіп тұр

Конституциялық өзгерістерден бөлек, шілде айында қазақстандықтарды Астана күніне байланысты ұзақ демалыс күтіп тұр.

2026 жылы мемлекеттік мереке — Астана күні — 6 шілдеге, дүйсенбіге түседі. Соның арқасында қазақстандықтардың бір бөлігі үш күн қатарынан демала алады.

Мерекелік күндер күнтізбесіне сәйкес, 6 шілде дәстүрлі түрде Астана күні ретінде аталып өтеді. Биыл бұл күн дүйсенбіге сәйкес келіп отыр. Бес күндік жұмыс аптасымен істейтіндер үшін 4, 5 және 6 шілде — сенбі, жексенбі және мерекелік дүйсенбі — демалыс болады.

Ал алты күндік жұмыс кестесімен істейтіндер үшін демалыс күндері тек 5 және 6 шілде болады.

Жалпы шілде айында бес күндік жұмыс аптасы бар қазақстандықтарды 9 демалыс күні және 22 жұмыс күні күтеді. Ал алты күндік жұмыс аптасында 5 демалыс күні және 26 жұмыс күні болады.

2026 жылғы шілдеден бастап Қазақстанның кеден ережелерінде не өзгереді

2026 жылы Қазақстанда және Еуразиялық экономикалық одақ елдерінде кедендік ресімдеу мен бақылаудың жаңа қағидалары күшіне енеді. Бұл өзгерістер рәсімдерді цифрландыруға және сыртқы экономикалық қызметтің ашықтығын арттыруға бағытталған.

Оқи отырыңыз:

Жаңалықтар

барлық жаңалықтар