2026 жылға дейінгі жекешелендіру және оған жататын компаниялар

2026 жылға дейін жекешелендіруге жататын компаниялардың жаңартылған тізімі жарияланып, бұйрық жобасы талқылауға ұсынылды.

Ұлттық экономика министрлігі ұлттық басқарушы холдингтердің ірі еншілес, тәуелді ұйымдары мен ұлттық компаниялардың бірінші кезектегі тәртіппен бәсекелестік ортаға беру тізімін жариялады. «2021-2025 жылдарға арналған жекешелендірудің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2020 жылғы 29 желтоқсандағы № 908 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» қаулы жобасы маусымның 3-не  дейін Ашық НҚА порталында қоғамдық талқылауда болады.

Түсіндірме жазбада жекешелендіру кезінде стратегиялық маңызды нысандарға  мемлекеттік бақылауды сақтауды қамтамасыз ете отырып, бәсекелес ортаға берілген компаниялардың тізбесін қалыптастырудың нақты өлшемдерін айқындау қажет екендігі айтылған.

«Бұл жобаның қабылдануы бәсекелес ортаға берілетін заңды тұлғалардың санын көбейтеді, бұл түптеп келгенде ел экономикасындағы мемлекеттің үлесін қысқартады, мемлекеттік мүлікті тиімді жеке меншікке беруді қамтамасыз етеді» делінген құжат мәтінінде.

Мысалы, 2026 жылға дейінгі жекешелендіру тізіміне «Қазақтелекомның» еншілес және тәуелді компаниялары – «Нұрсат+» және «Востоктелеком», «KEGOC» АҚ-тан «Батыс транзит»,   «Тау-Кен Самұрық» ұлттық тау-кен өндіру компаниясынан - «Тау кетмен», «Қазатомөнеркәсіп» ұлттық  компаниясынан – «Қорған-Қазатомөнеркәсіп», «Волковгеология» және «Буденовское» бірлескен кәсіпорны.

Тізім республикалық меншіктегі: «Казреставрация», «Автотрансстрой», «Айт-Отел» қазақ-түрік бірлескен кәсіпорны және Minerals Gold ұйымдарымен толықтырылды

Сонымен қатар тізімге бірнеше бірнеше коммуналдық меншік кәсіпорындары да кіреді: Ақтөбе облыстық балалар стоматологиялық емханасы, «Тау Тур Бма» ЖШС, Павлодар облыстық стоматологиялық емханасы, Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасының «Стерильдеу орталығы, «Алматы Спецтехпаркинг қызметі», «Алматы қаласының күрделі құрылыс кәсіпорны» , «Алатау» технопарктері», «Қолдау» кәсіптік орталығы», «Алматы қаласының шаруашылық басқармасы», «Алматы қаласының жерлеу қызметі комбинаты» және т.б.

Тізімнен стратегиялық маңызды нысандар алынып тасталды. Негізінен бұл тұрғын үй-коммуналдық секторда жұмыс істейтін кәсіпорындар. Айта кетейік, 17 мамырда өткен Экономиканы монополиясыздандыру комиссиясы отырысында үкімет мүшелері халықтың тіршілігін қамтамасыз ететін 205 нысанды (жылу, электр энергиясы, сумен жабдықтау және басқа да коммуналдық қызметтер) тізімнен алып тастауды талқылады.

Құжаттың негіздемесі Мемлекет басшысының 2022 жылғы 21 қаңтарда отандық ірі бизнес өкілдерімен кездесуі барысында үкіметке бәсекелес ортаға берілген компаниялардың тізбесін қалыптастырудың нақты критерийлерін анықтау тапсырылғанын түсіндіреді. Халықты жұмыспен қамтуды қысқартуға немесе кәсіпорындардың толық жабылуына немесе жеке монополиялардың пайда болуына жол бермей, сондай-ақ қысқарту қағидатынан туындайтын стратегиялық маңызды объектілерге, әсіресе инфрақұрылым саласында мемлекеттік бақылауды сақтауды қамтамасыз ету кәсіпорындарды жекешелендірудің нәтижесі) бюджетке қаржылық жүктеме және еңбек өнімділігін арттыру.

Сондай-ақ,  жекешелендірілетін квазимемлекеттік сектор субъектілерінің тізіміне кіру ережелерін өзгертуді жоспарланып отыр.

Еске салсақ, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев отандық кәсіпкерлерді қолдау мақсатында 2022 жылғы ақпанда Самұрық бизнес форумында жекешелендірудің үш қағидатын атап өткен болатын. Мемлекет басшысы жекешелендірудің 2025 жылға дейінгі жоспарына 700-ге жуық мемлекеттік кәсіпорын кіретінін, оның 112-сі «Самұрық-Қазына» қорының құрылымына кіретінін айтып, манополиясыздандыру  саясатының үш негізгі қағидатын атап өтті.

— Біріншіден, жекешелендіру жеке монополиялардың пайда болуын тудырмауы керек. Өкінішке орай, бізде негізгі инфрақұрылымдық нысандарды жекешелендірудің тиімсіздігі туралы деректер жетерлік.

Мемлекеттің экономикалық мүддесіне нұқсан келтіретін мұндай қисынсыз жекешелендіру фактілеріне қайта жол беруге болмайды. Бұл үкімет пен қордың жауапкершілігі. Екіншісі, мүлікті жеке қолға сату бюджетке түсетін салмақты азайтуға көмектесуі керек. Жеке саудагер бюджеттік тапсырыстарды, жеңілдіктерді, гранттарды және басқа да преференцияларды «тартып» алмай, нарықта өз тауарлары мен қызметтерін экспорттау арқылы табысының көп бөлігін алуы қажет. Үшіншіден, жекешелендірудің нақты экономикалық қайтарымы болуы керек. Кез келген кәсіпорынды жекешелендірудің мәні – оның тиімділігін арттыру, ұлттық экономикаға қосатын үлесін арттыру, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Президент жекешелендіру үдерісінің ашықтығы мәселелерін де атап өтті. Мемлекеттік мүлік жекешелендіруге жататындықтан, азаматтар оның барлық шарттарын білуге ​​құқылы.

 — Қоғамдық бақылау барлық деңгейде тиімді және ашық жекешелендірудің тиімді құралы болып табылады. Үкімет пен қорға тиісті тапсырма берілді. Қордың ірі компанияларына келетін болсақ, «Халықтық IPO» арқылы жекешелендіру өзекті бола түсуде. Жинаған қаражатын тиімді инвестициялағысы келетін еліміздің барлық азаматтары ұлттық байлықтың бір бөлігін иемдену мүмкіндігіне ие болуы керек, - деді Мемлекет басшысы.