2022 жылғы ең төменгі жалақының өсуі әлеуметтік жағдайды көтерді ме?

2022 жылы мемлекет қазақстандықтардың ең төменгі жалақы мөлшерін  өсірді, ал осы өзгеріс халықтың әлеуметтік жағдайын көтеріп жіберді ме? Осы сұрақтың жауабын іздеп көрейік.

Бұл өсім нақты макроэкономикалық нәтиже береді және мемлекеттік бюджетке, жалпы ішкі өнімге және салық салуға әсер етеді деп күтілуде.

Қазақстанда 2022 жылға арналған ең төменгі жалақы мөлшері Қазақстан Конституциясының 24-бабында еліміздің әрбір азаматының еңбек ету бостандығына, қызмет түрін, кәсіпті еркін таңдауына және еңбегі үшін ақы алуға құқығы бар делінген. Әрбір жұмысқа лайықты ақы алу үшін мемлекет ең төменгі жалақы кепілдіктерін белгілейді. Негізгі көрсеткіш – ең төменгі жалақы (ЕЖТ).

2022 жылы Қазақстанда ең төменгі жалақы мөлшері қанша?

2022 жылы ең төменгі жалақы мөлшері (ЕТЖ) 60 000 теңгеге  өсті,  2021 жылы – 42 500 теңге болды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 1 қыркүйекте жасаған жолдауында ең төменгі жалақыны 60 мың теңгеге жеткізуді тапсырған болатын.  Ең төменгі жалақы  көрсеткіші «2022-2024 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының Заңына енгізілген.

Ең төменгі жалақы 2019 жылдан бері өскен жоқ, ол негізгі  өмір сүру құнынан өте алшақ. Бүгінгі таңда Egov.kz порталының мәліметінше, базалық әлеуметтік төлемдердің мөлшерін есептеу үшін ең төменгі күнкөріс деңгейі 36 018 теңге болды. Ең төменгі жалақы мөлшері (60 мың теңге) 2022 жылы Қазақстан Республикасында белгіленген ең төменгі күнкөріс деңгейінен ⅔ дерлік артық екен.

Бала күтімі бойынша жәрдемақы мөлшері қаншалықты өсті?

Жұмыс істемейтін аналарға бір жасқа дейінгі бала күтімі бойынша жәрдемақы: 

• бірінші балаға – 17 643 теңге (2021 жылы 5,76 АЕК – 16 802 теңге);

• екінші балаға – 20 859 теңге (2021 жылы 6,81 АЕК – 19 865 теңге);

• үшінші балаға – 24 045 теңге (2021 жылы 7,85 АЕК – 22 898 теңге);

• төртінші және одан кейінгі балаға – 27 261 теңге, яғни (2021 жылы 8,90 АЕК – 25 961 теңге).

Зейнатақыдағы өзгеріс

2022 жылғы 1 қаңтардан бастап жасына байланысты зейнетақы төлемдері мен еңбек өтіліне байланысты зейнетақы төлемі  7%-ға көбейеді. Негізінен алып қарасақ, бұрын 79 мың алған зейнеткердің ақшасына 3 мың қосылып, 82 мың теңге алатын болды.

Салыққа қалай әсер етеді?

Бұдан бөлек, 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Салық кодексінде жеке табыс салығын (ЖТС) және әлеуметтік салық бойынша ең төменгі салық салынатын базаны шегеру үшін есептік көрсеткіш ретінде ең төменгі жалақы (ЕТЖ) пайдаланылмайтын болды. Оның орнына 14 айлық есептік көрсеткішке  тең көрсеткіш пайдаланылады.

Ең төменгі жалақының ұлғаюы салық салудағы елеулі өзгерістерге итермелейді, өйткені ең төменгі жалақы көрсеткіші Қазақстан Республикасында бірқатар салық шегерімдерін есептеуде қолданылады. Осылайша, ең төменгі жалақының 50 жоғарғы шегінде шектелген міндетті зейнетақы жарналарының (МЗЖ) мөлшері енді 3 миллион теңгеден аспауы керек.

Бірқатар тұлғалар үшін МЖҚ-ның ең төменгі мүмкін шегерімі ең төменгі жалақының кемінде 10%-ы (6 мың теңге) деңгейінде белгіленеді.

Ең төменгі жалақының өсуіне байланысты тиісті шектеулер де өседі:

• әлеуметтік аударымдар – 7 ең төменгі жалақыдан (420 000 теңге) аспайды;
• МӘМС – 10 ең төменгі жалақыдан аспайды (600 000 теңге);

Осылайша, мемлекет атқаратын қызметі мен жұмысының күрделілігіне қарамастан ай сайынғы еңбек нормаларын орындаған әрбір қызметкерге ең төменгі күнкөріс деңгейінен жоғары табыс алуға кепілдік береді. Бұл тұтыну қоржынына енгізілген ең аз қажеттіліктерді жабуға мүмкіндік береді. Ең төменгі жалақыға мүмкін болатын үстемеақылар, сыйлықақылар және қаржылық сипаттағы ынталандырулар кірмейді.

Қазақстан Республикасындағы ең төменгі жалақының артуы қазақстандық жұмысшылардың әлеуметтік кепілдіктерінің артуына алып келеді. Сонымен қатар, өсім Қазақстанның экономикасы мен мемлекеттік бюджетіне айтарлықтай әсер етеді деп күтілуде.