Ұялы байланыс абоненттерін биометриялық сәйкестендіру бойынша пилоттық жоба іске қосылды

Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі интернет-алаяқтықпен күресу әдістері туралы айтты.

Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, 2022 жылы Қазақстанда интернет-алаяқтық бойынша 20 мыңнан астам факті тіркелген. 2022 жылы ішкі істер органдарының өндірісінде болған істердің 21 пайызы аяқталды. Келтірілген шығын 15 миллиард теңгеден астам. Және бұл хабарланған жағдайлар ғана. ҚР ІІМ Криминалдық полиция департаменті бастығының орынбасары Арман Оразалиевтің айтуынша, жәбірленушілердің 20-30 пайызы немқұрайлықпен немесе онша сын көтермейтіндіктен арыз жазбайды.

Басқарманың мәліметінше, ең көп таралған әдіс, бұрынғыдай, онлайн-саудадағы алаяқтық болып қала береді. 2022 жылы осындай жолмен 7,2 мың интернет-алаяқтық жасалған, бұл елдегі барлық кибералаяқтықтардың 36%-ы.

1,7 мың жағдайда түрлі жобаларға – инвестицияға, бәс тігуге, ойындарға және т.б. ақшаны тиімді инвестициялау сылтауымен алаяқтық жасалған.

Фишингтік сілтемелердің көмегімен азаматтардың шоттарынан, оның ішінде жеке кабинет құру немесе оған қосылу арқылы 1,9 мың алаяқтық ұрлық жасалды.

Алаяқтықтың тағы бір түрі – банк қызметкерлері мен құқық қорғау органдарының атынан жалған қоңырау шалу. Жыл басынан бері осындай жолмен 3,5 мыңнан астам алаяқтық жасалған. Мұндай жағдайларда олар абоненттік нөмірді өзгерту үшін арнайы бағдарламаларды немесе қызметтерді белсенді пайдаланады.

Әлеуметтік инженерлік әдістерін пайдалана отырып, алаяқтар шоттағы күдікті транзакциялар немесе несиеге өтініш беру әрекеті туралы хабарлайды. Сонымен бірге, қаскүнемдер банк қызметкерлерін қамауға алу үшін арнайы операция жүргізіп, азаматтарды «сақтандыру» деп аталатын шоттан немесе депозиттен ақша аударуға көндіруге,  олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында жүргізіп жатқанын алға тартады.  Кейіннен шабуылдаушылар бұл шотты ұрланған ақшаны одан әрі аудару немесе қолма-қол ақша алу үшін пайдаланады.

Азаматтардың алаяқтардың ықпалымен өз мүлкін – пәтерін, көлік құралдарын кепілге қою немесе сату фактілері тіркелді. Одан әрі олар кірісті «қауіпсіз» деп аталатын шоттарға салуға шақырады. Кейіннен алаяқтар бұл шоттарды басқа төлем жүйелері арқылы – «Яндекс» қызметтері арқылы, криптовалюта арқылы және т.б жолмен пайдаланады.

Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі алаяқтардың күн сайын қылмыс жасаудың жаңа әдістерін ойлап тауып жатқанын атап өтті. Министрлік «Егер адам жай ғана сілтемеге кірсе шабуылдаушылар құрбанының мобильді құрылғысына немесе оның жеке деректеріне қол жеткізуі мүмкін екендігін» ескертеді.

Қазіргі уақытта уәкілетті орган ұялы байланыс компанияларымен бірлесіп, абоненттік нөмірлерді тіркеу кезінде биометриялық сәйкестендіру мүмкіндігін пысықтауда, деп хабарлады ІІМ. Операторлардың айтуынша, пилоттық жобада абоненттерді биометриялық сәйкестендіру қолға алынған. Ол кезең-кезеңімен жүзеге асырылады, өйткені SIM карталары тіркеледі немесе ауыстырылады.

Интернеттегі алаяқтық істерді тергеген кезде, тергеушілер бірінші кезекте басқа адамдардың ақшасын қолма-қол ақшаға айналдырумен айналысатындығы белгілі болған. Олар қылмыстың бастамашысы емес, бұл үшін ақша алып, нұсқауларды орындайды. Айта кету керек, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (ҚР ҚК) 190-бабы «Алаяқтық» бойынша олар қылмысқа сыбайлас болып, бас бостандығынан айыруға дейін тиісті жазасын ала алады.

Жалпы, алаяқтық Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 190-бабы бойынша мүлкі тәркіленіп, 10 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырумен, сондай-ақ белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айырумен жазаланады.