Наурыз көже: дәстүрлі дайындау әдісі

Наурыз көже – Ұлыстың ұлы күні әзірленетін қасиетті тағам. Бұл көже ежелден молшылық пен берекенің нышаны ретінде әр шаңырақта дайындалып келген. Оның қатаң рецепті жоқ, бірақ басты талап – жеті түрлі дәннің болуы.

Әдеттегі көженің құрамына бидай, тары, сүр ет, бұршақ, сүт, су және тұз кіреді. Дәстүр бойынша, кейбір үйлерде оған қазы, қарта, шұжық сияқты сүрленген ет өнімдері қосылады. Қазақ халқы ежелден жамбастың шұқыршағын қазанға салып, оны тоқшылықтың белгісі ретінде қабылдаған. Сондай-ақ, малдың сүйектерімен қайнатылған сорпа тағамның нәрлілігін арттырады.

Қазақтар Наурыз айында күн мен түн теңесіп, әлемде үйлесім орнайды деп түсінген. Бұл уақытта дайындалатын Наурыз көженің өзі де сол үйлесімділікті сақтап, әртүрлі дәнді-дақылдар мен еттің жарасым тауып піскен ерекше тағамына айналады.

Наурыз көженің құрамы (6-8 адамға арналған)

• Су – тіршілік көзі, барлық тағамның негізі.
• Сүр ет немесе қой еті – тоқшылық пен берекенің белгісі.
• Дәнді дақылдар – бидай, тары, арпа, жүгері, күріш (кез келгенінің қосылуы мүмкін).
• Сүт немесе айран – тағамға ерекше дәм береді.
• Май – көженің құнарлылығын арттырады.
• Тұз – дәмін келтіретін маңызды элемент.
• Бұршақ немесе басқа да қосымша дақылдар – тағамды нәрлі әрі тойымды етеді.

Дайындау әдісі

Етті пісіру

• Алдымен сүр етті бөлек қайнату керек, себебі ол ұзақ піседі (2-3 сағат). Егер қазы болса, оны да қосқан дұрыс.
• Піскен етті сүзіп алып, суыған соң турап қоямыз.

Дәнді дақылдарды дайындау

• Ақ жүгеріні еттен кейінгі ұзақ пісетін дақыл ретінде бірінші қайнатамыз (40 минут).
• Сары жүгеріні бөлек пісіріп аламыз (30-40 минут).
• Бидайды соңынан қайнатамыз, оған 30 минуттай уақыт кетеді.

Барлығын қосып қайта қайнату

• Піскен дәндер мен етті бір қазанға біріктіріп, тағы 15 минуттай қайнатамыз. Мұнда басты назар аударатын жайт – дәндердің езіліп кетпеуі керек.

Қатық немесе айран қосу

• Көже дайын болған соң оны сәл суытып, үстіне айран немесе қатық құямыз. Кейбіреулер қайнаған суда езілген құртты қосады.

Наурыз көженің мәні

Жүгері мен бидай тағамға ерекше дәм беріп қана қоймай, оның құнарын арттырады, яғни адам күні бойы тоқ жүреді. Наурыз көжеге қосылатын бұл жеті дәм – молшылықтың, тоқшылықтың, сәттіліктің, байлықтың, бақ пен берекенің символы саналады.

Наурыз құтты болсын! Әр шаңыраққа береке мен ырыс әкелсін!