Мемлекеттік тілдің тұғыры биіктей береді – сарапшы ойы  

Жақында Ресейдегі елші  Дәурен Абаев ел халқының 95% орыс тілінде сөйлейтінін мәлімдеп, оны артықшылық деп атады. Алайда, саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің пікірінше, нақты жағдай біршама басқаша көрінеді, деп хабарлайды Orda.kz.

Қазақстандағы орыс тілінің рөлі мен Абаевтың сөздері туралы сарапшы өзінің телеграм-арнасында талқылады. Әбішевтің пікірінше, елшінің сөзінде көрші елге адалдық пен екі тілділікті ұстану көрінісі байқалады.

«Халықтың 95% -ы орыс тілін түсінуі мүмкін, себебі барлығы немесе барлығы дерлік орыс тіліндегі контентті - мультфильмдерді, фильмдер мен сериалдарды, YouTube бейнелерін, тиктоктағы роликтерді және т.б. пайдаланады. Бірақ шынайы мемлекеттік тілге келсек, бұл басқа мәселе.
Менің ойымша, тек қана қазақ тілін білетін және орыс тілін білмейтін халықтың үлесі едәуір өсті. Субъективті түрде олар халықтың кемінде 10-12% құрайды және бұл үлес жылдан жылға өсе түсуде. Алдағы жылдары олардың саны салыстырмалы топтан асып түсуі мүмкін, яғни қазақша толық түсінетін, бірақ толыққанды мазмұнды әңгіме жүргізуге дайын емес адамдардан», - дейді саясаттанушы. 

Сонымен қатар сарапшы елшімен екі тезисте келіседі. Біріншіден, мемлекеттік тіл - қазақ тілі және ол басым қолдауға ие болуы тиіс.

«Мен бірнеше жылдан бері фильмдерді қазақ тіліне дубляждау және кинотеатрларды «мемлекеттік тілде немесе түпнұсқа тілге» аудару қажеттігі туралы айтып келемін. Адамдар әрдайым қазақша ғана сөйлеп, орыс тілін аса білмейтін Қызылордада шетелдік фильмдер орыс дубляжында түсірілсе, бұл түсініксіз әрі күлкілі бола еді». 

Екіншіден, әзірше орыс тілі шынымен де кейбір ортада бәсекеге қабілеттіліктің белгісі болып саналады.

«Әлемдік желідегі тілдердің рөліне, географиялық карталарға, Қазақстан экономикасының құрылымына және оның келешегіне, көршілердің тәжірибесіне қараңыз. Алдағы 10-15 жылға болжам жасаңыз. Бәрі де түсінікті болады». 

Швейцарияның, Израильдің және Сингапурдың мысалдары көптілділік - қазіргі заманғы мемлекет үшін қалыпты әрі тұрақты үлгі екенін көрсетеді, деп санайды Ғазиз Әбішев.

Бұл ретте ол тілдік пікірталастардағы радикалды ұстанымдарды сынға алды.

«Өкінішке қарай, жекелеген белсенділер, қоғам қайраткерлері, тіпті саясаткерлер үшін мемлекеттік тілді қолдау орыс тіліне қарсы тұрудың баламасына айналды.  Бұл, әрине, әділетсіз. Қазақ тілі өз бетінше дами береді және іс жүзінде орыс тілі оған кедергі бола алмайды. Тәуелсіздіктің 30 жылы ішінде қазақ тілін белсенді түрде сөйлейтіндер саны жеті-сегіз есеге өсті, бұл адамзат үшін рекордтық қарқын». 

 Әбішевтің пікірінше, тіл ортасын дамыту алдағы 15-20 жылда барлық белсенді азаматтардың қазақ тілін жоғары деңгейде меңгеруіне әкеледі. Бұл ретте қоғам екі негізгі топқа бөлінеді - тек қазақ тілінде сөйлейтіндер және қазақ, орыс және/немесе ағылшын тілдерін білетіндер.

«Ағылшын тілі әлемдік аренада қуаттырақ болады, бірақ орыс тілін тек осы тілді түсінетін елдерде ғана қолдануға болады», - деп түйіндеді Ғазиз Әбішев.

Жақында Orda.kz редакциясының қарауына орыс тілі мүлдем аталмаған «Жаңа Конституция» жобасы келіп түсті. Құжат сондай-ақ елдің атын Қазақстан деп өзгертуді, президенттік мерзімді бес жылға дейін қысқартуды және сенатты таратуды көздейді.