LRT, Назарбаев пен «Астана Банкі»: Астаналық әкімдік сата алмаған ресейлік актив

«SAT Investment» ЖШС-дегі үлес электрондық сауда алаңында сатылмады. Астана әкімдігінің CTS компаниясы 9,8 млрд теңгеге сату үшін шығарған активке ешкім қызыққан жоқ. Бұл актив қалай пайда болды? Оған Ресейдегі компания мен банкрот болған «Астана Банкі» қалай араласты? Orda.kz саралап көрді.

«SAT Investment» ЖШС аса табысты компаниялардың қатарында емес. 2015 жылдан бері төлеген салық көлемі небәрі 5,1 миллион теңге болса, жарғылық капиталы 175 мың теңге ғана. Сонымен қатар компанияның салық қарызы бар және тіркеу әрекеттеріне шектеу қойылған. ЖШС-нің 2%-ы жеке тұлға Манат Базарбековке, ал 98%-ы «City Transportation Systems» ЖШС-не тиесілі. Саудаға дәл осы үлес шығарылған.

Бағаның негізі неде?

Мәселе — SAT Investment кепілге қойған ресейлік «Финнград» акционерлік қоғамының активтерінде.

«Финнград» АҚ-ның баланстық құны 938 143 605 рубль. Компания Санкт-Петербург маңындағы Пушкин қаласында тіркелген және бетон өнімдерін шығарумен айналысады. Алайда бағалау кезінде кәсіпорынның барлық операциясы тоқтатылған, ал 13 наурызда есепшоттары бұғатталған. Компанияның негізін қалаушы — Марат Балтабаев.

Компания 2009 жылы құрылған. Финляндиялық өндіруші Санкт-Петербургте темірбетон тақтайларын шығаратын «Бетсет» ЖАҚ-ын ашып, зауыт салып, өнімдерін Швеция мен Финляндияға экспорттауды бастаған. 2016 жылы фин иесі компанияны қазақстандық «SAT Investment» ЖШС-не сатып, атауын «Финнград» деп өзгерткен.

SAT Investment кепілдік ретінде:

• «Финнград» компаниясының барлық акцияларын (3,4 млн дана);
• Санкт-Петербургтегі ғимараттар, жабдықтар және жер учаскелерін тапсырған.

Бағалау кезінде өндіріс үш жылдан астам уақыт бойы тоқтап тұрған.

Уақыт өте келе SAT Investment несие төлеуді тоқтатты. 2018 жылы Алматы арбитражының шешімімен SAT Investment-тен 7,6 млрд теңге өндіріп алды (сол кездегі бағам бойынша шамамен 20 млн доллар).

Astana LRT бұл іске қалай араласты және кім кімге қарыз?

Astana LRT (қазіргі CTS) «Астана Банкінде» 257,6 млн доллар сақтаған. 2018 жылы банк лицензиясынан айырылып, барлық клиенттің есепшоттары бұғатталды. Осылайша банктің Astana LRT алдындағы қарызы 257,6 млн доллар болды.

«Астана Банкі» проблемалық қарыздарды, соның ішінде SAT Investment-тің 8,8 млрд теңге қарызын және Astana LRT алдындағы 257,6 млн доллар қарызын «Проблемалық кредиттер қорына» берді. Осылайша, CTS кепіл мүлкінің жаңа иесіне айналды.

Нәтиже:

• SAT Investment несиені қайтара алмады, ал оның қарызы мемлекеттік қорға өтті.
• Astana LRT банктегі ақшасынан айырылды және өтемақы күтіп отыр.

Бұл жүйенің барлығы «Астана Банкі» банкротқа ұшырағаннан кейінгі «үйінділерді тазарту» процесінің бір бөлігі. Салдарынан LRT құрылысына бөлінген 257,6 млн доллар желге ұшты.

Назарбаевтың мәлімдемесінен кейін банк құлдырады

2018 жылғы 18 сәуірде Ұлттық банк қызметінің қорытындысы бойынша өткен кеңесте Нұрсұлтан Назарбаев «Астана банкі» мен басқа да қаржы ұйымдарының көңілі толмайтын көрсеткіштерін атап өтті. Ол акционерлердің банктерді өз деңгейінде басқармағанын, салдарынан қарыздар жиналып, салымшылар алдындағы міндеттемелер орындалмай қалғанын айтты.

Салымшылар ақшаларына қол жеткізе алмай, бас кеңсенің ғимараты бос қалды. Ал «Астана банкі» Қазақстанда элита мүдделеріне қайшы келген қаржы институттарының қаншалықты тез күйреуі мүмкін екенін көрсетті. Осы банкроттың кесірінен елдегі ең ірі инфрақұрылымдық жобалардың бірі — Астанадағы LRT құрылысы тоқтап қалды.