«Қара генерал»: Алматыдағы элиталық мүлік мемлекетке қалай қайтарылды?

Алматыда 2017 жылы әшкереленген ірі қылмыстық оқиғаға қатысты жаңа деректер белгілі болды. Сол жылы сот ұйымдасқан қылмыстық топ (ҰҚТ) мүшелерін, жалған кәсіпкерлікпен айналысқандарды әртүрлі мерзімге бас бостандығынан айырған және олардың мүлкін тәркілеген еді. Алайда бір активтің тәркіленуі заңсыз тоқтатылған.

Orda.kz «қара генерал» атанған Әмірхан Аманбаевтың бұл іске қандай қатысы бар екенін зерттеді.

Прокуратура элиталық мүлікті қалай қайтарды?

Алматы прокуратурасы бүгін заңсыз тәркіленген мүлікті мемлекетке қайтару заңдылығын қалпына келтіргенін мәлімдеді. Құны миллиард теңгеден асатын зәулім үйлері бар жер телімі Алматының элиталық ауданында орналасқан.

«2017 жылы сот ҰҚТ мүшелері мен жалған кәсіпкерлерді түрлі мерзімдерге соттады. Олар мемлекетке 27,7 миллиард теңге көлемінде шығын келтірген. Сот барысында жер учаскелері мен ғимараттар тәркіленді. Алайда прокуратура осы активтердің бірінің екі жылдан астам уақыт бойы мемлекетке берілмегенін және оның тәркіленуі заңсыз тоқтатылғанын анықтады», деп түсіндірді прокуратура өкілдері.

Демек, жер учаскесі мен ғимараттар сотталғандардың бірінің иелігінде қалып қойған, ал әкімдік оны тек жақында ғана мемлекет меншігіне өткізді.

Orda.kz сұрауына жауап ретінде прокуратура бұл іске қатысы бар адамдардың есімдерін жариялаудан бас тартты. Дегенмен, дереккөздер бұл оқиғаның Әмірхан Аманбаев басқарған ҰҚТ-ға байланысты екенін растады.

ҰҚТ және бұрынғы қаржы полициясының басшысы

Бұл қылмыстық топ ірі қаржы операцияларына қатысып, заңсыз жолмен миллиардтаған қаражатты жалған компаниялар арқылы айналымға енгізген.

• Қаражаттың ізін жасыру үшін элиталық жылжымайтын мүлік сатып алынған.
• Салықтан жалтару мақсатында ірі алаяқтық схемалар ұйымдастырылған.
• ҰҚТ-ның қарамағындағы элиталық құрылыстарда жеке тікұшақ алаңы болған.

Сотталғандардың арасында Алматы қаласының бұрынғы қаржы полициясының басшысы Әмірхан Аманбаев та бар.

Ол қылмыстық топ құрды және заңсыз операцияларға қатысты деген айыппен 14 жылға бас бостандығынан айырылған. Алайда апелляциядан кейін Аманбаевқа тағылған бес айыптың біреуі ғана күшінде қалды. ҰҚТ ісі бойынша сотталған 35 адамның ешқайсысы кінәсін мойындаған жоқ. Олар тергеу органдарын жеке кек алу мақсатында жалған айып тақты деп мәлімдеді.

2020 жылдың 30 маусымында Қазақстанның Жоғарғы соты Аманбаевқа қатысты істі қайта қарап, кейбір айыптарды жойды.

«Қылмыстық топ құру, жалған кәсіпкерлікке көмектесу, пара алу және ақша жылыстату бойынша тағылған айыптар басқа сотталғанның айғақтарына негізделген. Алайда бұл айғақтар нақты дәлелдермен расталмады» деп көрсетілген Жоғарғы соттың шешімінде.

Осы себепті Жоғарғы сот бұл айыптар бойынша үкімді жойып, қылмыс құрамының болмауына байланысты істі жапты.

Алайда сот қызметтік өкілеттіктерді теріс пайдалану туралы үкімді күшінде қалдырды. Соған қарамастан, Аманбаев бостандыққа шықты.

Аманбаев туралы әртүрлі пікірлер

2024 жылдың маусымында Orda.kz журналистері Алматы қаласының экономикалық және коррупциялық қылмыстармен күрес департаментінің экс-басшысы, майор Данияр Әбдиевпен кездесіп, Аманбаевтың ҰҚТ-сы туралы сұрады.

Әбдиев оны «кәсіби маман» деп сипаттап, оң пікір білдірді.

«Ол әрдайым қызметкерлерімен әдепті қатынаста болатын, бәрімен ашық сөйлесетін, сондықтан қоғамда құрметке ие болды. Ол жұмысқа келгенде барлық қызметкерлермен қол алысып амандасатын, ал Қожамжаров туралы олай айта алмайсың...», – деді ол.