Экология министрлігі: Ақтау қаласының ластану деңгейі жоғары

24 желтоқсанда Ақтауда ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің өкілдері Маңғыстау облысының халқымен және жұртшылығымен кездесу өткізді.

Экологиялық мониторинг нәтижелері бойынша Ақтау қаласының ластану деңгейі жоғары деп сипатталады, өйткені құрамындағы қалқымалы бөлшектердің (шаң) жоғары мөлшері Маңғыстау облысына тән, шаңның пайда болуы  күшті желмен байланысты. Бұл табиғи фактор. Дегенмен, аймақта ауаның өте жоғары ластану жағдайлары анықталған жоқ.

2022 жылдың 9 айының қорытындысы бойынша еліміздегі 900 мың тонна ластаушы заттар шығарындыларының 70 мың тоннасы Маңғыстау облысының үлесіне тиіп отыр, бұл осы кезеңмен салыстырғанда 31,1%-ға жоғары (2021 жылы 53,3 мың тонна). Шығарындылардың өсу себептері көмірсутектердің жаңа кен орындарын игеру және жұмыс істеп тұрған кен орындарында мұнай мен газ өндірудің артуынан.

Өңірдегі негізгі экологиялық мәселелер Қошқар-Ата қалдық қоймасындағы радиоактивті қалдықтарды көму, тарихи жинақталған мұнай қалдықтары, иесіз химиялық қалдықтарды кәдеге жарату, карьерлердің шаңын шығару, қалдықтарды басқару жүйесінің жетілмегендігі және т.б. ағымдағы жылдың 9 айында шығару 31%-ды болды. Бұл 2021 жылдың сәйкес деңгейінен 3,7 пайыздық тармаққа (27,3%) жоғары.

Рұқсат етілмеген полигондар мәселесі алаңдатады. Ғарыштық мониторинг аясында 108 полигон анықталды, оның ішінде әкімдіктің мәліметінше, 72 пайызы немесе 67 полигон жойылды.

Полигондардың пайда болу себептерінің бірі – заңдастырылған қатты тұрмыстық қалдықтар полигондарының болмауы, облыста 23 қатты тұрмыстық қалдықтар полигонының 7-і ғана экологиялық және санитарлық талаптарға сай.

Өз кезегінде, облысты кешенді дамыту бойынша Боранқұл, Жыңғылды, Ақшұқыр, Сайын-Шапағатов ауылдарында қатты тұрмыстық қалдықтар полигондарын салу, оның ішінде инвесторлар есебінен (700 млн. теңге) жоспарлануда.

Тұрғындарды алаңдатып отырған өзекті мәселелердің бірі – Қошқар-Ата қалдықтар қоймасының радиоактивті қалдықтарын рекультивациялау. Мәселенің шешімі «өлі нүктеден» қозғалды. 2021-2022 жылдары 530 гектар жер мелиорацияланып, оған екі жылға 4 миллиард теңге бөлінді. 2023 жылға 2,6 млрд теңге бөлінді. Жұмыс 2025 жылы аяқталады.

Сондай-ақ, Жаңаөзен қаласының маңында жалпы көлемі 992 гектар иесіз мұнай қалдықтары бар. Қазірдің өзінде 435 мың тонна немесе 620 га (жалпы алқаптың 63%) тазартылды. Жұмыстарды 2026 жылы аяқтау жоспарлануда.

Тағы бір мәселе – Шетпе ауылы маңындағы карьерлердің қызметі. Тасымалдау, қиыршық тасты ұсақтау және жару жұмыстарынан шыққан шаң-тозаң ауылдың атмосфералық ауаны  ластауда. Кәсіпорындардың (13 субъекті) экологиялық тексеру қорытындысы бойынша 4 нысанның қызметі уақытша тоқтатылып, сейсмикалық қауіпсіздік пен жел бағытын ескере отырып, шаң тазарту қондырғыларын жабдықтау, жару жұмыстарын жүргізу бойынша тапсырмалар берілді.

Облыс әкімдігіне ауыл төңірегінде жер қойнауын пайдалануға келісімшарттар (лицензиялар) жасасуды шектеу ұсынылды. Шетпе және жер қойнауын пайдаланушылармен бірлесіп, қатты жабындысы бар карьерішілік жолдардың құрылысын қамтамасыз етеді.

Маңғыстау облысында жазғы аптап кезеңінде су тапшылығы байқалатыны белгілі. Облыс «Астрахань – Маңғышлақ» магистральды су құбырынан қамтамасыз етіледі. Құбырдың тозуы 87% құрайды. «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ су құбырын екі кезеңде қайта құру және жаңғырту жоспарлануда. Бірінші кезең бойынша жұмыс 2023 жылы басталады деп күтілуде. Бүгінгі таңда министрлік несие берушінің (ЕДБ) шарттары бойынша Жобаны Ресей Федерациясының Табиғи ресурстар және экология министрлігімен келісу бойынша жұмыс жүргізуде.

Сонымен қатар, 2023 жылы 3,5 мың тұрғыны бар 2 МҰТҚ-да (Ақшымырау және Қызан) сумен қамтамасыз етуді жақсарту үшін Қазба-Ақшымырау-Қызан су құбырларын қайта жаңғырту жұмыстары басталады. 2023 жылға арналған республикалық бюджетті бірінші нақтылау кезінде Экология министрлігі жобаны бастау үшін Қаржы министрлігіне бюджеттік өтінім береді.

Министрлікке Каспий теңізі мен Қаракөл көлінің тайыздануына байланысты шағымдар түсіп жатыр. Каспий теңізіне негізгі су ағыны Еділ (90%) және Жайық (2%) өзендері арқылы келеді.

Жайық өзенінде Ресей тарапымен өзен бассейні экожүйесін сақтау және қалпына келтіру бойынша бірқатар құжаттарға қол қойылды. Оның аясында каналдар мен ирригациялық жүйелерді қалпына келтіру, ормандарды молықтыру, рұқсат етілмеген үйінділерді жою, жағалауларды қорғау, тереңдету, тазарту және басқа да іс-шаралар жүргізілуде.

Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Каспий теңізін зерттейтін мемлекеттік ғылыми институт құру мәселесі пысықталып жатыр. Сонымен қатар Қаракөл көлінің экологиялық жағдайын жақсарту мақсатында министрлік облыс әкімдігімен бірлесіп, Қаракөл көлінің суын Каспий теңізіне ағызу орнында техникалық-экономикалық негіздеме әзірлеу туралы шешім қабылдады.