Билік Мамайды босатуы керек – Human Rights Watch

Адам құқықтарын құжаттайтын америкалық үкіметтік емес ұйым Жанболат Мамайға тағылған айыптар үкіметтің реформа туралы мәлімдемесіне қайшы келеді деп санайды.

Қазақстан билігі оппозиция жетекшісі Мамайға тағылған айыптардың барлығын алып тастап, оны босатуы керек. Human Rights Watch, ұйымы белсендіге тағылған айыптарды ойдан шығарылған және елде жарияланған жаңа реформаларға қайшы деп бағалап, осындай қорытындыға келді.

 «Көрнекті оппозиция жетекшісі Жанболат Мамай жалған айыппен қамауға алынған соң демалыста (Наурыз – ред.) тергеу изоляторында болды. Мамай – бұрынғы журналист, тіркелмеген Қазақстан демократиялық партиясының жетекшісі. Ақпан айында Мамай қаңтарда жанармай бағасының көтерілуіне қарсы шеру кезінде қазақстандық қауіпсіздік күштері өлтірген бейбіт шерушілерді еске алуға рұқсат етілмеген шеру ұйымдастырғаны үшін 15 тәулікке қамауға алынған» деп жазады ұйым.

Белгілі болғандай, белсенді 12 наурызда босатылуы керек еді, бірақ оның қамауға алу мерзімі тағы бір қылмыстық іс бойынша – құқық қорғау қызметкерлерін балағаттап, «жалған ақпарат» таратқаны үшін екі айға ұзартылды.

Оппозицияшы ұсталған Алматы полициясы ғимаратының жанында Мамайдың серіктестері бірнеше күн митингілер өткізді. Оның әйелі Инга Иманбай басқа белсенділермен бірге оны босатуға тырысты.

 «Бұл айыптаулар Қазақстан билігі сынаушылардың аузын жабу үшін жиі қолданатын заңдарға негізделген. Соңғы жылдары Қазақстанда бірнеше саяси оппозициялық топтарға тыйым салынып, олармен байланысы бар тұлғалар қылмыстық жауапкершілікке тартылды. Мамайға қатысты «билік өкілдерін қорлады» деген айыппен қозғалған бірінші іс 2021 жылдың қыркүйегінде рұқсат етілмеген митингі кезінде болған оқиғаға негізделген. Онда Мамай өзін жерге құлатып, тағы бір белсендіні ұстаған полицияны «сатқын» деп атаған. Қазақстан бейбіт жиындарды қатаң шектейді, ал оның қоғамдық жиналыстар туралы заңы халықаралық стандарттарға сәйкес келмейді» делінген Human Rights Watch ұйымының кең тараған қорытындысында.

HRW сарапшыларының айтуынша, «жалған ақпарат» таратқаны үшін екінші қылмыстық іс Мамай Қазақстанның қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен кездесулерін әлеуметтік желі арқылы таратқаннан кейін қозғалған. 2021 жылдың желтоқсанында агенттік Мамай өзінің «жеке саяси мақсаттарына» жету үшін несиелер бойынша «несие амнистиясы» туралы жалған ақпарат таратқанын мәлімдеді.

 «Оның аузын жабу үшін Қазақстан билігі келіспеушілікті тұншықтыру үшін жиі қолданылатын заңды қолдануда. Осы айда Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Жаңа Қазақстанды» құруға және оппозициялық саяси партияларды тіркеу процесін ырықтандыруға уәде берді. Егер Қазақстанда шынымен де ашық саяси жүйе пайда болса, ол Мамайдың құқығын құрметтеуден басталуы мүмкін»  деп есептейді ұйым.

Жанболат Мамай 26 ақпанға қараған түні Ақтаудан келген кезде әріптесі Дәурен Достияровпен бірге ұсталған. Әйелінің айтуынша, оларды әуежайдан шығарып салған, содан кейін құжаттарды тексеру үшін тоқтатқан. Ерлі-зайыптылар көлікпен бірге эвакуатормен полиция бөліміне жеткізілді, Инга Иманбай босатылды, бірақ Мамай әлі қамауда.