Айтбек Амангелді не үшін Бишімбаевтан моральдық шығын өндіретінін айтты

Айтбек Амангелді әйелін өлтірді деп сотталған Қуандық Бишімбаевқа қарсы жаңа талап арыз берді. Ол қарындасы Салтанат Нүкенованың қазасына байланысты моральдық және материалдық шығын өндіріп алуды көздеп отыр.

Бұл туралы ол Orda.kz тілшісіне берген сұхбатында айтып, істің мән-жайы мен өзінің уәждерін түсіндірді.

Неліктен сіз Бишімбаевтан өтемақы талап етуді шештіңіз?

— Көптеген адамдарға қылмыскер келтірген шығынды толық өтемейінше, шартты түрде мерзімінен бұрын босатуға құқығы жоқ екендігі жаңалық болды. Тәтішевтер отбасының ісі бізге ауыр қылмыс жасағандардың зардап шеккендердің келісімін алмай-ақ, мерзімінен бұрын бостандыққа шығып жатқанын көрсетіп отыр. Мысалы, кейбір сотталғандар сегіз жылға бас бостандығынан айырылғанына қарамастан, бір-екі жылдан кейін босап кетеді. Мұндай жағдайларды болдырмау үшін алдын алу шараларын қабылдау қажет, біз де осыған әрекет жасадық.

Осы себепті біз сотталған адамнан өзімізге келтірілген шығынды өндіріп алуды шештік. Бізге Салтанаттың жерлеу рәсіміне кеткен шығындарды да талап арызға қосу ұсынылған болатын, бірақ біз мұны дұрыс емес деп санап, оны қоспадық.

Біздің талап арызымыз екі бөлімнен тұрады: материалдық және моральдық шығын. Сіздер сот процесін тікелей көрдіңіздер, ол қалай өткенін білесіздер. Бұл біз үшін моральдық тұрғыдан қиын болды.

Бишімбаевтан моральдық және материалдық шығынды өтеуді қашан талап етуді шештіңіздер?

— Мен былай дер едім: біз мұны үкім жарияланғаннан кейін бірден жасай алмадық. Алдымен апелляциялық инстанция бізге келесі талап арызды беруге негіз болатын құжат беруі керек еді. Талап арызды дайындау да біраз уақыт алды. Бізге шығындарды есептеп, адвокаттармен байланысып, есептерді жинақтау қажет болды.

Талап арызды қанағаттандырмау мүмкіндігі бар ма?

— Сот отырысы 3 қыркүйекте өтеді және ол басқа кез келген сот сияқты өтеді деп күтілуде. Біз қандай материалдық шығындар болғанын дәлелдеуіміз керек, оны келісімшарттармен, төленген қызметтер туралы түбіртектермен растауымыз қажет.

Қазіргі уақытқа дейін бізден тіпті ұшаққа отырғызу талондарын да сұрады. Біз оларды табуға тырыстық, бірақ бұл оңай емес. Біршама уақыт өтті, олардың көпшілігі электронды форматта және телефон қолданбаларына шашыраңқы сақталған.

Шығын көлемі туралы не айтасыз?

— Бұл туралы түсініктеме бермей-ақ қояйық. Өндіріп алынған ақшаның бір бөлігі Салтанаттың құрметіне ашылған қордың жұмысына бағытталады. Талап арыз сомасына сот процесіне кеткен шығындар және моральдық зиян кіреді. Бұл екі бөлек баған деуге болады.

Соған қарамастан, талап арызға біз көптеген нәрселерді қоспадық. Мысалы, адвокаттардың тамағы, олардың көпшілігі Алматыдан келген. Төрт адамға күн сайынғы түскі және кешкі ас та аз қаражат емес. Бірақ, бұл аса маңызды емес деп санаймын.

Ал моральдық зиянға келетін болсақ, бұл бөлек сома. Біз оны қалай бағалауға болатынын ұзақ ойладық. Мен оны әлі де объективті түрде қалай есептеу керектігін түсінбеймін. Біз соманы жаздық, бірақ бәрібір сот соңғы шешімді қабылдайды.

Бұл соманы қалай есептегенімізді түсіндіру қиын, десек те, шамалап анықтадық. Біз осыған ұқсас жағдайларды бастан кешірген адамдармен сөйлесіп, олардың кеңестерін тыңдадық. Бірақ бәрібір бұл қалай дұрыс есептелетіндігі туралы нақты түсінік жоқ. Сәйкесінше, сома салыстырмалы түрде алынады... Мысалы, сіз өз көз жасыңызды қалай бағалайсыз? Мысалы, бүгін сіз бір нәрсеге байланысты жыладыңыз. Мұны ақшаға қалай аударуға болады? Әрі біз әртүрлі жылаймыз ғой. Кейде біз жай ғана мұңайып, жылаймыз, ал кейде бұл өте ауыр, төзуге мүмкін емес. Моральдық зиянға қатысты мен өзімнің психологтармен өткен сессияларымның жазбасын қостым.

Бүкіл осы уақыт бойы сіз сотталушының отбасының қаржылық жағдайы туралы айтып жүрдіңіз. Талап арызды бергенде сіз мұны ескердіңіз бе?

— Олардың қаржылық жағдайын білмеймін, сондықтан бұл туралы ойламадым. Оларға талап арыз берілгеннен кейін, оларды білетін адамдар бұл сома олар үшін қолайлы екенін айтты. Мен тек олардың қаншалықты сараң екенін білемін. Сондықтан олар үшін ақшадан айырылу – осы оқиғадан гөрі ауыр соққы болады.