15 сәуір – Қозы Көрпеш – Баян сұлу күні

Қазақ халқының тарихында мәңгілік махаббаттың символына айналған Қозы Көрпеш пен Баян сұлу – ұлттық әдебиетіміздегі ең көрнекті ғашықтық жыр кейіпкерлері. Жыл сайын 15 сәуірде аталып өтетін бұл күн – шынайы сезім мен адал махаббатты дәріптейтін ерекше күн.

Көпшілік бұл күнді «қазақша Валентин күні» деп атайтыны да бекер емес. Алайда Қозы мен Баянның махаббаты тек романтикалық хикая ғана емес, халқымыздың тарихы мен рухани мәдениетінің айнасы.

Қозы мен Баян туралы жыр – қазақ эпосының жауһары

«Қозы Көрпеш – Баян сұлу» жыры – ХІV–XV ғасырлардан бастау алатын, ауыз әдебиетінің аса құнды үлгісі. Бұл жырда қос ғашықтың бір-біріне деген кіршіксіз махаббаты, еріксіз айырылысуы және трагедиялық тағдыры баяндалады. Қозының ерте шетін тапқаны, Баянның оны күте жүріп, өз өмірін де құрбан етуі – бұл жырдың эмоционалдық қуатын арттырады. Шығармада тек махаббат қана емес, әлеуметтік теңсіздік, қыз бостандығы, адамгершілік сынды тақырыптар да қозғалады.

Жырдың ондаған нұсқасы бар. Ол тек қазақ жерінде ғана емес, татар, башқұрт, ноғай халықтарының ауыз әдебиетінде де кездеседі. Бұл – жырдың кең таралғанын және оның терең мағыналық мазмұнын көрсетеді.

15 сәуір күнінің таңдалуы

15 сәуірдің бұл күнтізбелік дата ретінде таңдалуы – кездейсоқ емес. Көптеген деректерге сүйенсек, Қозы мен Баянның арасындағы оқиға көктем мезгілінде орын алған. Бұл – табиғаттың жаңарып, махаббат пен өмірдің гүлдену кезеңімен астасып жатыр. Жастардың сүйіспеншілік сезімін дәл осы мезгілде білдіруі, бұл күннің символдық мәнін арттыра түседі.

Қазақстанда бұл күн 2011 жылдан бастап бейресми түрде аталып өте бастады. Әсіресе жастар арасында бұл дата танымалдыққа ие болып, әлеуметтік желілерде ерекше мазмұндағы жазбалар жарияланып, поэзиялық кештер, флешмобтар мен түрлі мәдени шаралар ұйымдастырылады.

Ұлттық махаббат мерекесінің маңызы

Қазіргі жаһандану дәуірінде көп жастар шетелдік мерекелерге басымдық береді. 14 ақпан – Валентин күні де соның бірі. Алайда ұлттық болмысымызға жақын, төл әдебиетіміз бен тарихымызға негізделген Қозы Көрпеш – Баян сұлу күні – жастарға өз мәдениетін мақтан тұтуға, рухани құндылықтарды бағалауға мүмкіндік береді.

Бұл күн – қазақ халқының махаббатты тек сезім ретінде ғана емес, адалдық пен сабырлық, сенім мен құрмет ұғымдарымен астастырып келгенінің дәлелі. Қозы мен Баянның хикаясы жастарға сабыр мен төзімділік, қиындықтарға қарамастан махаббатты қорғау сынды ұғымдарды ұғындырады.

Қозы мен Баян кесенесі – махаббаттың мәңгілік мекені

Шығыс Қазақстан облысындағы Аякөз өзенінің бойында орналасқан Қозы Көрпеш – Баян сұлу кесенесі – тарихи және мәдени ескерткіш. Бұл кесене – қос ғашықтың құрметіне салынған әрі қазақ жеріндегі көне архитектуралық нысандардың бірі болып саналады. Халық арасында аңызға айналған бұл орын жыл сайын мыңдаған туристер мен жастарды өзіне тартады. Көптеген жас жұбайлар дәл осы жерде өмірлік анттарын беріп, махаббаттарын символдық түрде мәңгілікке бекітеді.

Кесене – махаббаттың киелі мекені ретінде де қабылданады. Мұнда келген әрбір адам, әсіресе ғашықтар, шынайы сезім мен адалдықтың мәнін ұғына түседі. Осы арқылы ұрпақтар арасындағы рухани сабақтастық сақталып, ұлттық эпосқа деген құрмет артады.

Жастарға бағытталған бастамалар

Соңғы жылдары мектептер мен университеттерде 15 сәуір қарсаңында түрлі әдеби кештер, дөңгелек үстелдер мен ашық сабақтар өткізу дәстүрге айналды. Бұл шаралар арқылы жастар махаббат туралы түсінігін кеңейтіп қана қоймай, халқымыздың бай әдеби мұрасымен де тереңірек танысады.

Әлеуметтік желілерде бұл күнге арналған флешмобтар, поэтикалық челлендждер мен бейнебаяндар да көбейіп келеді. Көптеген жастар Қозы мен Баян жырынан үзінділерді жатқа оқып, оны қазіргі заман тілімен қайта жаңғыртып, шығармашылықпен айналысуда. Бұл үрдіс ұлттық әдебиет пен дәстүрді заманауи форматта дәріптеудің жарқын мысалы.

Валентин емес, Қозы мен Баян!

Бүгінде көптеген жастар 14 ақпан – Валентин күнін атап өтеді. Бірақ бұл мейрамның біздің тамырымызбен, болмысымызбен ешқандай байланысы жоқ. Шетелден енген жасанды күнге қарағанда, өз топырағымызда туған, тарихпен суарылған, жүрекпен жазылған Қозы мен Баянның махаббаты – әлдеқайда терең, шынайы, шырайлы.

15 сәуір — сүйіспеншілікті шын бағалайтын қазақ баласы үшін махаббатты дәріптейтін нағыз күн болуы керек. Бұл күннің рухы, мазмұны, иісі – барлығы да ұлттық дүниетаныммен астасып жатыр.

Бұл күнді құр жалаң құттықтаумен емес, мазмұнмен, шынайы ниетпен атап өткен жөн. Қазіргі таңда жастар бұл күнді:

• сүйіктісіне арнап өлең жазып,
• қолмен хат жазып,
• бір-біріне дәстүрлі бұйым сыйлап,
• қазақы нақыштағы ашық хаттармен қуантуды әдетке айналдырып келеді.

Бұл – салт пен сезімді біріктіре алатын жақсы үрдіс. Дәл осындай қадамдар арқылы біз бұл мейрамды жасанды емес, жанды, жүректі мейрамға айналдырамыз.

Тек ғашықтарға ғана емес

Қозы мен Баян күнін тек ғашықтар ғана емес, ата-анаға, досқа, бауырға деген сүйіспеншілікті де білдіретін күн ретінде кеңейтуге болады. Махаббат тек екі адамның арасындағы байланыс емес – ол жалпы адамға, елге, жерге деген ыстық сезімнің көрінісі. Қазақтың жүрегі махаббатқа толы. Бірақ сол сезімді қалай білдіру керегін, қай күні еске алу керегін өзіміз шешуіміз керек. 14 ақпанды ұмытып, 15 сәуірді өмірімізге енгізейік. Бұл – рухани еркіндік, бұл – ұлттық болмысқа деген құрмет.

Қорытынды

Қозы Көрпеш – Баян сұлу күні – тек ғашықтар мейрамы емес. Бұл күн – ұлттық әдебиетіміз бен тарихымызға тағзым, жас ұрпаққа махаббат пен адалдықтың, сабыр мен сенімнің мәнін жеткізетін рухани күн. 15 сәуір – қазақтың махаббат философиясын ұрпақтан-ұрпаққа жеткізетін ерекше күн. Бұл күннің мағынасы мен мазмұны терең, ал Қозы мен Баянның мәңгілік махаббаты – жүрегіміздің түбінде сақталатын аңыз.