100 жыл бұрынғы қазақ қыз-келіншектерінің келбеті қандай болды?

Қазақ әйелі қашан да, қай ғасырда болса да сұлулығымен ерекшеленген. Осыдан 100 жыл бұрын қазақ қыз-келіншектерінің сырт келбеті, күнделікті тұрмыс-тіршілігінің астарында мән жатқаны анық. Orda.kz тілшісі өткенге көз жүгіртіп ескі суреттерде жасырынып тұрған қазақ әйелдерінің образын жинақтады.

XX ғасырдың басында қазақ әйелдерінің келбеті мен болмысы тек тұрмыстық сипатта ғана емес, сол кезеңдегі шетелдік және ресейлік зерттеушілердің жазбаларында да көрініс тапқан. Далалық өмірді зерттеген этнографтар мен саяхатшылар қазақ әйелдерін ерекше сымбатты, төзімді әрі еңбекқор деп сипаттайды.

Мысалы, орыс этнографы Григорий Потанин өз жазбаларында қазақ әйелдерінің табиғи сұлулығына назар аударып, олардың бет-әлпеті ашық, жанары терең, ал шаштары қалың әрі ұзын болғанын атап өтеді. Ол сондай-ақ әйелдердің киіміндегі ұлттық нақыш пен әшекейлердің үйлесімін ерекше бағалаған.

Фото: collection.kunstkamera.ru

Ал зерттеуші Алексей Левшин қазақ қоғамындағы әйелдердің рөліне тоқталып, олардың тек үй шаруасымен ғана шектелмей, ерлермен қатар көшпелі өмірдің барлық ауыртпалығын бөліскенін жазады. Оның айтуынша, қазақ әйелдері сабырлы, төзімді және қиын жағдайларға бейім болған.

Кейбір еуропалық саяхатшылар да қазақ әйелдерінің келбетіне тән ерекшеліктерді атап өткен. Олар әсіресе әйелдердің бойындағы қарапайымдылық пен табиғилықты жоғары бағалаған. Косметика қолдану кең таралмағанымен, ұлттық киім мен күміс әшекейлер әйел сұлулығын айқындай түскен.

Фото: collection.kunstkamera.ru

Сонымен қатар, зерттеушілер қазақ әйелдерінің әлеуметтік еркіндігіне де назар аударған. Басқа шығыс халықтарымен салыстырғанда, қазақ әйелдері қоғамда салыстырмалы түрде белсенді рөл атқарған: атқа мінген, шаруашылыққа араласқан, кей жағдайда қоғамдық пікірге де ықпал еткен.

Осылайша, 100 жыл бұрынғы қазақ әйелінің келбеті тек сыртқы сұлулықпен шектелмейді. Зерттеушілердің жазбалары олардың ішкі беріктігі, өмірге бейімділігі мен қоғамдағы орнын айқын көрсетеді. Бұл — ұлттық болмыстың маңызды бір бөлігі ретінде бүгінгі күнге жеткен тарихи бейне.

Фото: collection.kunstkamera.ru

Киім арқылы кодталған өмір,100 жыл бұрынғы қазақ әйелінің келбетін түсіну үшін оның киіміне қарау жеткілікті. Себебі әрбір элемент белгілі бір ақпарат жеткізген.

• Кимешек — тұрмыстағы әйелдің белгісі
• Сәукеле — ұзатылатын қыздың мәртебесі
• Жаулық — отбасылы әйелдің күнделікті бейнесі.

Зерттеушілердің айтуынша, әйелдің жасын, отбасылық жағдайын, тіпті әлеуметтік деңгейін оның киімінен-ақ тануға болған. Қазақ әйелдерін сипаттағанда олардың ішкі қасиеттеріне ерекше мән береді. Сабырлылық, төзімділік, еңбекқорлық — бұл қасиеттер далалық өмірдің талаптарымен тікелей байланысты.

Көшпелі өмір салты физикалық та, психологиялық та беріктікті талап етті. Әйелдер ұзақ көштерге шыдады. Табиғаттың қатал жағдайына бейімделді. Отбасының тұрақтылығын сақтауда маңызды рөл атқарды. Сондықтан олардың келбеті тек сыртқы сұлулық емес, өмірге бейімділіктің көрінісі ретінде қарастырылады. Өткенге көз жүгіртіп қорытындылап айтар болсақ, қазақ әйелдерінің қырлары ғасырлар бойы қалыптасқан мәдени кодтың бір бөлігі болып келді. 

Оқи отырыңыз:

• Қалжалау дәстүрі: Қырық күн күтімнің жаңа форматы қандай?
• Баян Алагөзова: Радикализм, «Алтын Ханым» және әл-Фарабидегі апаттар
• Алматы жұртшылығы Шахановты ақтық сапарға шығарып салды