Парижге жетті: Наполеонға қарсы соғысқан қазақтар жайлы деректер неге айтылмайды?

1812 жылғы соғыс орыс тарихының аясында қарастырылып келеді. Бұл оқиғаларға қазақтардың қатысқаны ұзақ уақыт бойы айтылмады. Мұрағаттағы деректер, фольклорлық айғақтар мен заманауи зерттеулер дала батырлары Наполеонға қарсы жүргізілген жорықтағы үлесін қайта жаңғыртуға мүмкіндік береді, деп хабарлайды Orda.kz. 

Сheck-point мәліметінше 1812 жылғы соғыста шайқастарға қазақтардың қатысқаны ұзақ уақыт бойы тасада қалып келді. XIX ғасыр деректері Орал мен Орынбордағы 30 казак және тептяр полкінің құрамында Кіші жүз қазақтары көп болғанын көрсетеді. Әскери ведомство мәліметінше, бұл құрамаларда кемінде 3–5 мың қазақ қызмет еткен.

Марапаттар мен әскери рапорттарда аты аталған бірнеше қазақ жауынгері сол дәуірдің символына айналды:

• Яков (Жақып) Беляков — Кіші жүздің шоқынған қазағы, 3-ші Орынбор казак полкінің майоры. 1812 жылғы шайқастарда көзге түсіп, Кутузовтың өз қолынан марапат алған, шетел жорықтарына қатысып, Парижге дейін барған.
• Николай (Қазыбай) Черныш — казак ортасында өскен қазақ, төрт казак полкінің командирі. Париж түбінде қаза тапқан, Әулие Анна және Әулие Георгий ордендерімен марапатталған.
• Әкім Булатов — тегі қазақ, Бородино шайқасы мен Мәскеуді шабуылдауға қатысқан. Наполеонның Ескі гвардиясына шабуыл кезінде қаза тапқан.
• Майлыбайұлы — 1-ші тептяр полкінің жауынгері, Бородино түбіндегі ерлігі үшін күміс медаль алған.
• Қарынбай Зындағұлұлы — 1-ші тептяр полкінің жауынгері, батылдығы үшін көгілдір лентадағы медальмен марапатталған.
• Мұрат Құлшоранұлы — хорунжий, 1812 жылғы 27 шілдедегі атты қақтығыстарда көзге түскен.
• Еріс Азаматұлы — хорунжий, Платов кавалериясының рейдтеріне қатысып, жазғы шайқастарда ерлік танытқан.
• Боранбай Шашубайұлы — Рамоново түбіндегі шайқаста көзге түскен жігіт.
• Ықсан Аубакирұлы — есаул, Рамоново шайқасында батырлық көрсеткен.
• Сағит Хамитұлы — есаул, Вязьма түбіндегі ерлігі үшін Әулие Анна орденінің III дәрежесімен марапатталған.
• Нарынбай Жанжігітұлы — жауынгер әрі ақын-импровизатор, Әулие Георгий орденінің иегері, Парижге дейін барған.
• Әмен Байбатырұлы — батыр-жауынгер, күміс медальмен марапатталған, Парижге дейін жеткен.

Бұл тізім — мыңдаған қазақ жауынгерінің бір парасы ғана. Көбінің есімі ресми құжаттарда сақталмаған.

Қазіргі зерттеулер қазақтардың санын 5–7 мың адам деп бағалайды. Олардың басым бөлігі еріктілер мен жалдамалы салт аттылар еді. Қазақтар жеке батальон болып құрылмай, башқұрт, татар, тептярлармен бірге көпұлтты атты құрамаларға қосылған.

Қазақтардың 1812 жылғы соғыстағы рөлі:

• Империялық интеграция — қазақ элитасы мен жігіттері өз жауынгерлік дәстүрін сақтай отырып Ресей империясының әскери жүйесіне кірді.
• Ортақ жеңістердің символы — Бородинодан Парижге дейінгі бірлескен жорық — Дала мен Ресей халықтарының ерте әскери бірлескенінің көрінісі.
• Әскери дәстүрдің жалғасуы — қазақ руларының ұрпақтары кейін де Ресей армиясында қызметін жалғастырды, (Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін).

1812 жылғы Отан соғысына қазақтардың қатысуы — ұмыт қалған, бірақ тарихтың маңызды бір парағы. 

Еске сала кетсек, 9 мамыр күні Orda.kz редакциясы кеңестік идеология айтқызбай келген 106-шы дивизия жайлы бірер ауыз сөз қозғауды жөн көрген еді. Orda.kz тілшісі «Бірлік» қоғамдық бірлестігінің төрайымы, тарихи деректерді зерттеуші, алғаш 106-қазақ ұлттық салт атты әскер дивизиясының толық құрамын түгендеп, алғаш дивизия туралы анықтама құжаттарын тапқан, телеграф бұйрықтары мен жауынгерлердің аты-жөндерін анықтап шыққан — Макка Қаражановаға хабарласып, мән-жайды сұрастырды. Ол бізге көп жерде айтылмай келген деректер мен көп жерде жарияланбаған фотоларды берді. 106-шы атты әскери дивизиясы жауынгерлерінің 90 пайызы қазақтардан тұрды.