Қазақстан цифрлық әлеуетін күшейтіп, әлемдік рейтингте көтерілуде

2025 жыл Қазақстан үшін цифрландыру мен жасанды интеллект саласында бетбұрыс кезеңіне айналды. Ел тек технологиялық инфрақұрылымды нығайтып қана қоймай, халықаралық рейтингтердегі позициясын да жақсартты, оның ішінде киберқауіпсіздік көрсеткіштері бойынша да ілгеріледі, деп хабарлайды Orda.kz  Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі(ЖИжЦДМ) сілтеме жасап.

Ведомствоның мәліметінше, өткен жылы 2029 жылға дейінгі жасанды интеллектті дамыту тұжырымдамасы бекітілді. Бұл құжат экономика мен білім беруден бастап мемлекеттік басқаруға дейінгі жасанды интеллект саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі басымдықтарын айқындады.

Жылдың басты оқиғаларының бірі — Жасанды интеллект және цифрлық даму жөніндегі жеке министрліктің құрылуы болды. Ведомствода атап өткендей, бұл бытыраңқы цифрлық бастамалардан бас тартып, жасанды интеллектіні жүйелі түрде енгізуге көшуді білдірді. Сонымен қатар мемлекетке жаңа реттеу ережелерін, басқару институттарын, есептеу инфрақұрылымын және кадр даярлау жүйесін қалыптастыру қажет болды.

Маңызды нормативтік қадам — «Жасанды интеллект туралы» заңның қабылдануы. Ол алгоритмдердің ашықтығына, азаматтардың құқықтарын қорғауға және тәуекелдерді басқаруға қойылатын талаптарды енгізіп, сондай-ақ әлеуметтік саясаттан бастап денсаулық сақтау саласына дейінгі сезімтал бағыттарда жасанды интеллектіні қолдануды реттейді. Сонымен қатар 2025 жылы Сенат қабылдаған Цифрлық кодекс бойынша жұмыс жалғасты.

Президент жанынан Жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі кеңес құрылды. Бұл — аталған салада мемлекеттің ұзақ мерзімді стратегиясын қалыптастырумен айналысатын сараптамалық алаң.

Цифрлық серпілістің практикалық негізі ұлттық есептеу инфрақұрылымының іске қосылуы болды. Шілде айында Alem.cloud суперкомпьютерлік орталығында NVIDIA чиптері негізінде өнімділігі шамамен 2 экзафлопс (FP8) болатын кластер жұмысын бастады. Бұл — Орталық Азиядағы ең ірі суперкомпьютер, ол әлемдік TOP-500 рейтингінде 86-орынға ие болды.

Осы өзгерістер аясында Қазақстан электрондық үкімет саласындағы позициясын да нығайтты. Қазіргі таңда ел 193 мемлекет арасында e-Government жаһандық рейтингінде 24-орында тұр және онлайн-қызметтер индексі бойынша алғашқы ондыққа кіреді. Мемлекеттік қызметтердің 90%-дан астамы цифрлық форматта қолжетімді, ал онлайн арналар азаматтар мен мемлекет арасындағы негізгі өзара іс-қимыл тәсіліне айналды.

2025 жылдың басынан бері қазақстандықтар 51,5 миллионнан астам мемлекеттік қызметті онлайн түрде алды, олардың шамамен жартысы eGov Mobile мобильді қосымшасы арқылы көрсетілген. eGov.kz порталын пайдаланушылар саны 15,1 миллион адамнан асты, ал мобильді қосымшаның аудиториясы 11,7 миллионға жетті, соның ішінде 6,4 миллионы ай сайын қолданады. Жыл ішінде пайдаланушыларға 220-дан астам жаңа цифрлық сервис қолжетімді болды.

Ең көп сұранысқа ие қызметтердің қатарында — несиелер мен микронесиелерден ерікті түрде бас тарту, соттылықтың бар-жоғы туралы және заңды тұлғаларды тіркеу әрекеттері жөніндегі анықтамалар бар. Тамыз айында eGov Mobile соңғы жылдардағы ең ірі жаңартудан өтті: қосымшада жасанды интеллект технологиялары негізіндегі eGov AI зияткерлік іздеу жүйесі іске қосылды. Бір жыл ішінде eGov.kz порталы арқылы 25,7 миллионнан астам қызмет көрсетілді.

Сонымен қатар бизнеске арналған цифрлық шешімдер де белсенді дамып келеді. 2025 жылы eGov Business сервисі арқылы 4,6 миллион қызмет көрсетілді, ал «ҰАТ» АҚ-ның (НАО) ең сұранысқа ие 10 сервисі онлайн форматқа көшірілді.

Әлеуметтік салада «Әлеуметтік әмиян» жобасы кеңейтілуде. Қазіргі таңда ол 6,7 мың мектепте енгізіліп, 49 миллион тегін ыстық тамақ берілді, бұл өңірлерге шығындарды 15–30% қысқартуға мүмкіндік берді. Дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйесінде сервис 700-ден астам мемлекеттік дәріхананы және 13 миллион электронды рецептіні қамтып отыр, ал болашақта жеке секторға кеңейту жоспарлануда.

IT-экожүйе де қарқынды өсуде. Бүгінде Astana Hub-та 2 мыңнан астам компания жұмыс істейді. Резиденттер салықтық жеңілдіктер мен жеңілдетілген визалық режимдерді пайдаланады, ал олардың жиынтық табысы 800 млн АҚШ долларына жетіп, 20% өсім көрсетті. Жыл қорытындысы бойынша IT-қызметтер экспорты 1 млрд долларды құрады, бұл қазақстандық компаниялардың сыртқы нарықтарға шыққанын дәлелдейді.

Байланыс пен интернетті дамыту да маңызды бағыттардың бірі болып отыр. «Қолжетімді интернет» ұлттық жобасы аясында 2027 жылдың соңына дейін 3 мыңнан астам ауылды жоғары жылдамдықты желіге қосу жоспарлануда. 1 100-ден астам елді мекен «үйге дейінгі оптика» технологиясы арқылы интернетпен қамтылады. Қазіргі таңда шамамен 3,1 мың ауыл 4G байланысымен қамтамасыз етілген, ал 5G желісінде 3,2 мыңнан астам базалық станция жұмыс істейді.

Шалғай аумақтар үшін спутниктік технологиялар дамытылуда. 2025 жылы Қазақстан өңірде алғаш болып Starlink және OneWeb сервистерін ресми түрде іске қосты, сондай-ақ Amazon LEO және Shanghai SpaceSail жүйелерінің нарыққа шығуы бойынша келісімдер жасалды. Желтоқсан айында Direct-to-Cell технологиясы сәтті сынақтан өтті, ал SMS жіберу мүмкіндігі бар коммерциялық іске қосу 2026 жылдың басына жоспарланған.

Бұл шаралардың барлығы халықаралық бағалауларға да әсер етті. 2025 жылы Қазақстан Халықаралық электр байланысы одағының (ITU) Ғаламдық киберқауіпсіздік индексіндегі позициясын жақсартып, Tier Advancing екінші тобында үшінші орынды иеленді. Халықтың киберқауіпсіздік мәселелері бойынша хабардарлық деңгейі 86%-ға жетті.

Еске сала кетейік, Қазақстанда басталған 2026 жыл Цифрландыру және жасанды интеллект жылы болып жарияланады. Бұл туралы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа жылдық құттықтауында мәлімдеген болатын.

Тақырыпқа сай ұсынамыз:

Жасанды интеллект әкімдерге жұмыс істеуге көмектеседі

Мемлекеттік қызметтерді ЖИ алмастыруы мүмкін

«Дуров суға батып кетті»: ЖИ неге басқа тілден қазақ тіліне қате аударады? 

Телефон алаяқтары технологияны қазақ тіліне бейімдеуді үйренді