Коронавирус немесе өзіне сату ниеті: Қашағанда күкірт неге көп?

ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігі Қашаған жобасында белгіленген нормадан 2 еседен астам күкірттің артық мөлшерін анықтады. Қазақстан үкіметі дер кезінде сотқа шағым түсіріп, айыппұл салды. Orda.kz NCOC-те күкірттің неліктен көп екенін анықтауды жөн санады.

Қашаған жобасының операторы North Caspian Operating Company (NCOC) экологиялық ережелерді бұзды деп айыпталуда. Айыппұл 2,3 триллион теңгені немесе 5,1 миллиард доллар болды. Бұзушылыққа күкірттің 2020-2021 жылдары нормадан екі есе артық көлемде сақталуы себеп болды.

Бірақ NCOC сонша күкіртті қайдан алады? Мұнай-газ саласының сарапшысы Артур Шахназарянның айтуынша, бұған коронавирустық пандемия және одан кейінгі карантин себеп болған.

«Сірә, NCOC күкірт көлемін ұлғайту туралы өтініш берген, бірақ олар компания жоспарында аз мөлшердегі  зат бар екеніне сілтеме жасап, бас тартылды. Күкірт екі жыл бойы 2020 және 2021 жылдары жинақталған. Компания форс-мажор, карантин және пандемияға сілтеме жасайды. Күкірт тауар ретінде сайтта қанша жатса да өзінің қасиетін жоғалтпайды».

Маманның айтуынша, бас тарту себебі күкірт құнына байланысты болуы мүмкін. Мүмкін, бұл белгілі бір адамдарға  артық мөлшерде беру үшін жасалуы да мүмкін.

«Күкіртті сатудың белгілі бір тәртібі бар. Әдетте оны өндірістік мақсатта пайдаланғысы келетіндер емес, делдалдар сатып алады. Бірақ мұнай компаниялары күкіртті жай ғана сатпайды. Сатып алушы шоттарға сатып алу сомасының 50% төлеуі керек - бұл бірдей аккредитив. Қалған жартысы сатылғаннан кейін төленеді. Ал басым көпшілігі күкіртті тегін алып, сатып, содан кейін ғана төлегісі келеді. Әдеттегі нәрсе: кешке ақша - таңертең тауар. Осыны компаниялар қалайды, делдалдар өз беттерінше, өз қалауларын істегісі келеді».

Мұндай үлкен көлемдегі айыппұлға таң қалуға негіз жоқ. Шахназарян атап өткендей, Атырау «Теңізшевройлға» қатысты  оқиғалардан кейін күкірт дауына үйреніп қалған.

«Егер ол экологиялық санатта болса, мемлекеттік бақылаушы органдар айыпппұлды 10 есеге өсіреді. Олар негізінен осылай жасайды. Әдетте компаниялар ұсынылған сомалармен келіспейді,  басқа шу басталады, кейде сот болады. Бұл жағдайлар бір-екі жылға созылады. Демек, әңгіме енді ғана басталып жатыр. Сомасы, әрине, әсерлі, бірақ Атырауда емес. Мұндай күкірт келеңсіздіктеріне біз қазірдің өзінде үйреніп қалғанбыз және әрекет етпейміз. Дегенмен  NCOC мұндай шағымды бірінші рет алып отыр».

Қоршаған ортаны қорғау туралы заңдарды бұзу және құқықтық шаралар басқа мақсаттарда қолданылуы мүмкін екенін ескеріңіз. Бұған дейін Қазақстан Қарашығанақ кенішіндегі осындай мүмкіндікті пайдаланып, жобада үлкен үлес пен ақшалай өтемақы алуда. Енді оқиға қайталанып жатуы мүмкін, тек бұл жолы Қашағанда.