Дефолт болмайды: Үкімет теңгенің құлдырауына қатысты мәлімдеме жасады

Вице-премьер-министр, Ұлттық экономика министрі Нұрлан Байбазаров валюта нарығындағы жағдайға байланысты мәлімдеме жасады, деп хабарлайды Orda.kz.

Теңгенің құлдырауы

Ол ұлттық валютаның айырбас бағамының өзгеруін тек сыртқы факторлардың әсеріне байланысты деп атап өтті. Оның айтуынша, бұған мынадай себептер ықпал еткен:

• соңғы айларда доллар индексінің ғаламдық күшеюі;
• мұнайдың әлемдік бағасының төмендеуі;
• ресей рублінің әлсіреуі.

«Ресей біздің негізгі сауда серіктесіміз болғандықтан, рубль бағамы теңге бағамына әсер етуі мүмкін», – деді Байбазаров үкімет отырысында.

Сонымен қатар, ол байбалам салмауға шақырды.

«Үкімет тарапынан да, квазимемлекеттік сектор тарапынан да ешқандай дефолт болмайды. Егер бұл қаржы мәселелеріне, инвестиция тартуға, инвестиция қайтаруға қатысты болса, қаржы жағдайы тұрақты. Мемлекеттің резервтері бар, сондықтан дефолт туралы әңгіме қозғауға негіз жоқ. Мұндай жағдайды біз 2022 жылы өткердік. Сол кезде адамдар долларды қосалқы нарықта 600 теңгеге жуық бағамен сатып алып, ақырында қаржылық шығынға ұшырады», – деді ол. 

Оның айтуынша, валюта бағамының ауытқулары әрдайым болған және бола береді.

«Мәселе – осындай ауытқулардың теріс салдарын азайту үшін қалай әрекет етіп, қандай алдын алу шараларын қабылдайтынымызда», – деді Байбазаров. 

Тауар бағалары

Үкімет «қазақстандықтардың әлеуметтік жағдайы мен әл-ауқатының нашарлауына және кәсіпкерлерге теріс әсердің болмауына» барлық қажетті шараларды қабылдауға уәде берді. Байбазаровтың айтуынша, бұл үшін үкіметтің жеткілікті ресурстары мен құралдары бар.

Нұрлан Байбазаровтың мәлімдеуінше, «үкімет әрекетінің арқасында 2023 жылы Қазақстандағы жылдық инфляция 20,3 %-дан 9,8 %-ға дейін төмендеді, ал 2024 жылдың 11 айының қорытындысы бойынша 8,4 %-ды болған».

«Үкімет жағдайды бақылауда ұстап, әлеуметтік маңызы бар тауарлар бойынша экономикадағы бағаны тұрақтандыруға бағытталған шаралар қабылдайды. Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бағасын ұстап тұру үшін жаңа өнімнің азық-түлік қоры пайдаланылады. Қысқы және көктемгі маусымаралық кезеңдерге елеулі азық-түлік қоры қалыптастырылды», – деді Байбазаров.

Министрдің мәліметінше, тұрақтандыру қорлары қоймаларында, сауда нысандарында және ауыл шаруашылығы өндірушілерінде 29 негізгі азық-түлік түрінен 826 мың тоннадан астам өнім сақталған. Бұл қорлар сақтау мерзімдерін ескере отырып үнемі толықтырылып отырады және елдің қажеттіліктерін бірнеше ай бойы қамтамасыз ете алады.

«Жаңа жылдық мерекелер жақындаған сайын бағаның мүмкін болатын өсуін тежеу үшін қосымша шаралар қабылданып жатыр. Өңірлерде тұрақты түрде ауыл шаруашылығы жәрмеңкелері ұйымдастырылуда. Қысқы кезең мен маусымаралық уақыттағы бағаны тұрақтандыру үшін тұрақтандыру қорларындағы көкөністерді сақтаудан босату ақпан айының басында басталады деп жоспарланып жатыр. Бұл нарықты қажетті өнім көлемімен қамтамасыз етіп, баға өзгеруінің алдын алады», – деді ол. 

Аймақтық комиссиялардың қызметі аясында бағаның өсуіне талдау жүргізіліп, тиімсіз делдалдар анықталып, сауда үстемесінің шектен тыс арту фактілері қаралып жатыр. Оның айтуынша, 2024 жылы мұндай комиссиялардың қызметі бақылау-қаржы және құқық қорғау органдарының (АЗРК, АФМ, МКК ҚМ) қатысуымен күшейтілген.

«Маусымаралық кезеңде ішкі нарықты көкөніспен қамтамасыз ету мақсатында жақын шетелден ерте піскен көкөністерді жеткізу үшін «жасыл дәліз» ұйымдастырылады. Сауда саласындағы бизнес өкілдерімен тығыз қарым-қатынас орнатылған», – деп атап өтті министр. 

Әлеуметтік төлемдер

Ол «мемлекеттің барлық әлеуметтік міндеттемелері толық көлемде орындалып жатыр және орындала береді» деп сендірді.

«Бұл – үкімет жұмысының басым бағыттарының бірі. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап ынтымақты зейнетақы жыл сайын 8,5 %-ға, әлеуметтік жәрдемақылар мен базалық зейнетақы 6,5 %-ға өзгеретін болады», – деді ол. 

Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша базалық зейнетақы мөлшерін кезең-кезеңімен арттыру жалғасып жатыр. 2025 жылға арналған республикалық бюджетте 42 түрлі әлеуметтік төлемдерге 6 трлн теңгеден астам қаражат қарастырылған. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 12,5 %-ға (немесе 671 млрд теңгеге) артық.

Балалы отбасыларға көмек

Қазақстандағы шамамен екі миллион отбасы балаларымен республикалық бюджеттен берілетін жәрдемақылар мен Әлеуметтік сақтандыру қорының әлеуметтік төлемдерінен қаражат алып отыр.

«2025 жылдың басынан бастап, бала тәрбиелеп отырған отбасыларға берілетін барлық мемлекеттік жәрдемақылар 6,5%-ға индексацияланады. 2025 жылға республикалық бюджетте балалармен отбасыларға жәрдемақы төлеуге 875,1 миллиард теңге бөлінген», — деді Байбазаров. 

Кедей отбасыларға әлеуметтік көмек көрсету

Аз қамтамасыз етілген азаматтарға әлеуметтік көмек көрсетуді жалғастыру арқылы адресаттық әлеуметтік көмек (АӘК) ұсынылады.

2024 жылдың 1 қарашасына дейін АӘК алған 76 мың отбасы немесе 403 мың адам болды.

«АӘК көрсету тәсілдерін азаматтардың шығындарын ескере отырып қайта қарау аясында, АӘК цифрлық отбасылық карта арқылы және мемлекеттік, мемлекеттік емес ұйымдардың жүйелерімен интеграция арқылы трансформациялануы қажет», — деп атап өтті ол. 

2024 жылдың 1 қыркүйегінен бастап шәкіртақы мөлшері артты: бакалавриат бағдарламасы бойынша — 20%, магистранттар мен докторанттарға — 15%.

«Ғылыми ұйымдар қызметкерлерінің лауазымдық жалақылары 18%-ға артты, 2025 жылдың қаңтарынан бастап — 17%-ға», — деді министр.

Инвестиция мен экономика

Байбазаровтың айтуынша, Үкімет мұнай-химиясы, машина жасау, металлургия және ауыл шаруашылығы салаларында 17 ірі жобаны жүзеге асыра бастады. Экономикаға, оның айтуынша, үлкен инвестициялар құйылып жатыр.

«Биыл тек Мемлекет басшысының ауқымды бастамаларын іске асыру аясында (тұрғын үй құрылысы, өңірлерді газдандыру, коммуналдық шаруашылықты модернизациялау, көлік инфрақұрылымы) экономикаға қаржыландыру екі трлн теңгеден асты. 2029 жылға дейінгі ұлттық инфрақұрылымдық жоспар жүзеге асырыла бастады, оның жалпы құны шамамен 40 трлн теңге. 2024 жылдың соңына дейін энергетика және коммуналдық секторларды модернизациялау бойынша ұлттық жоба қабылданатын болады», — деді Нұрлан Байбазаров. 

Фермерлерге қолдау көрсету жалғасады. 2025 жылы ауыл шаруашылығы өндірушілерін қолдау қаржыландыруы 700 млрд теңгеге дейін ұлғайтылады. Қазіргі уақытта фермерлерден өтінім қабылданып жатыр.

«Шетелдік капиталды экономикаға тарту жұмыстары күшейтілді. Бизнесті қолайлы ету және экономиканы либерализациялау бағытындағы жүйелі жұмыс жалғасатын болады. Біз мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асырудан шетел валютасының экономикаға келуі валюталық нарыққа тұрақтандырушы әсер ететінін және экономиканың әрі қарай өсуіне ықпал ететінін күтеміз», — деді Байбазаров. 

ҚР Ұлттық банкі теңгенің долларға қатысты айтарлықтай төмендегенін мойындап, жағдайды түзету үшін қабылданып жатқан шаралар туралы айтты. Валюта нарығындағы жағдай туралы кезекті ай сайынғы есепте Ұлттық банк қараша айының қорытындысы бойынша теңге 5 пайызға әлсіреп, 1 доллар үшін 512,52 теңге болғанын жариялады. Қазіргі таңда, 2 желтоқсанда, Ұлттық банктің ресми бағамы долларға шаққанда 511,22 теңге болды.