«Бұл саяси террор актісі»: Алтынбек Сәрсенбаевтың өліміне қатысты жақындары ой бөлісті

2006 жылы 13 ақпанда Алматы облысының Талғар ауданында саясаткер Алтынбек Сәрсенбаев, оның күзетшісі Бауыржан Байбосын және жүргізуші Василий Журавлевтің денесі табылды. Ресми түрде кісі өліміне себепкер болғандар табылып, сотталды.

Бірақ Сәрсенбаевпен тығыз байланыста болғандардың әлі де жауабын таппаған сұрақтары көп. Orda.kz кісі қолынан қаза тапқан саясаткердің жақындарымен тілдесіп, олардың 2006 жылғы ақпан оқиғасы мен одан кейінгі жағдайға қатысты пікірін білді.

Құқық қорғаушы Маржан Аспандиярова: «Жалған істі қолдан құрастырғандар әлі тірі жүр»

Маржан Аспандиярова зардап шеккен тарапты 2006 жылдан бері қорғап келеді. 18 жыл ішінде оның тергеуге де, сотқа да сұрақтары көп болды. Оның айтуынша уақыт озған сайын сұрақтар да көбейіп барады. 

«Бастапқыда қылмысты саралаудың өзі сауатсыз, жұмсартып айтқанда, қате жүргізілді. Өйткені бұл жай ғана саяси кісі өлтіру емес – бұл лаңкестік әрекет. Халықты қорқыту, көрнекті мемлекет және қоғам қайраткерін жою мақсатында жасалған. Менің ойымша, бұл маңызды сәт. Зардап шеккен тарап бұл туралы 2006 жылдың ақпанында мәлімдеген және әлі күнге дейін бұл саяси террор актісі екенін айтып отыр.

Осы жылдар бойы біз істің бабын өзгерту қажеттілігі туралы мәселе көтердік. Өйткені, ол кезде тергеудің өзі басқаша жүріп, басқа нұсқалар қарастырылуы керек. Содан кейін мүлдем басқа адамдардың шеңбері пайда болады және нәтиже басқаша болар еді.

Бірақ біз аңғал емеспіз. Біз өмір сүріп жатқан мемлекетте бұл мүмкін емес екенін түсінеміз. Кем дегенде, қазіргі режим кезінде. Мен қателескен жоқпын.

Осы сұрапыл қылмысты ұйымдастырып, мұқият жоспарлаған қылмыскерлер мен осы істі бұрмалағандардың біразы өмірден озды. Бірақ жалған іс құрастырушылар әлі де бар.

Бұл істің шын мәнінде дұрыс шешілуі олардың мүдделеріне сәйкес келмейді».

Болат Әбілов: «Алтекеңнің жоспары көп еді»

Кәсіпкер әрі саясаткер Болат Әбілов Алтынбек Сәрсенбаевтың қазасына дейінгі соңғы айларды еске алып, ол да, оның айналасындағылар да мұндай болады деп ойламағанын айтады. Тіпті 2005 жылдың қарашасында Заманбек Нұрқаділовтің оғаш қайтыс болғанына қарамастан. Ресми түрде саясаткер өз-өзіне қол жұмсады деген нұсқа әлі де көпшілік арасында сұрақ туғызуда.

«Ол кезде жағдай өте қиын еді. Назарбаевтың биліктен бас тартпайтынын түсіндік. Кейбір наразылықтар болуы мүмкін деп ойладық. Бірақ мұндай сұмдық болады деп ешкім ойлаған жоқ.  Алдымен, әрине, суицид нұсқасы болды. Бірақ содан кейін білгеніміз: үш оқ бар екені, екеуі кеудеде, біреуі баста... Бұның басында  үкімет бар екенін, ел басшылығының істеп жатқанын түсіндік, оны талқыладық. Біз барлық нұсқаларды талқыладық, содан кейін Рахат Әлиевті бірден тізімнен шығарып тастадық. Рахат қорқақ, бұған батылы жетпес еді.

Бірақ одан кейін репрессиялар болады, саяси кісі өлтірулер болады деп ешкім ойлаған жоқ. Ал Алтынбек, менің ойымша, мұндай жағдайға жол бермеді. Оның күш-қуаты, жігері көп болатын. Денсаулығын қадағалап, диета ұстап, қатты арықтап, үнемі серуендеп, демалыс күндері тауға шығатын. Яғни, Алтекеңнің жоспары көп еді. Жұбайы Салтанат, балалары, бәрі бақытты еді.
Ол да, біз де қауіп-қатерді сезген жоқпыз. Біз Заманбектің басынан осындай қайғы-қасірет болған шығар, сосын төрт-бес жыл саяси тыныштық орнайды: президент сайлауы болмайды, парламент сайлауы да жақында болмайды деп ойладық. Ал ол Алтынбектің басына мұндай қайғылы оқиға болуы мүмкін деп тіпті де күдіктенбеді, әйтпесе өзін басқаша ұстауы мүмкін еді».

Ғалымжан Жақиянов: «Алтынбек әміршіл режимнің елдің гүлденуіне әкелмейтінін білді»

Алтынбек Сәрсенбаевтың тағы бір серігі Ғалымжан Жақиянов өзінің Facebook парақшасында оның өлімі туралы айтты.

«2013 жылы мен Бостонда АҚШ Федералдық тергеу бюросының агенттерімен кездестім. Ол Алтынбектің өлімі туралы болды. Осы кездесуден ФБР бұл қылмысты жан-жақты тексеріп, нәтижесін Қазақстанға тапсырғанын білдім. Ал елдің ескі және жаңа басшылығы тергеу нәтижесіне әлі үнсіз.

Алтынбек әміршіл режимнің елдің гүлденуіне әкелмейтінін білді. Сондықтан мен әділетсіз саяси жүйеге әрқашан қарсы болдым. Ол шейіт болу жолын таңдады.

Қазіргі жағдайда мектепті Алтекеңнің атымен атап, Заманбек Нұрқаділовке ескерткіш орнатып, олардың тәуелсіз Қазақстан тарихындағы орнына әділ баға беру мүмкін емес. Шындықты білетін куәгерлер әлі күнге дейін ашық айтуға қорқады. Бұл Қазақстандағы авторитарлық жүйенің өзгеріссіз қалғанын көрсетеді.

Елдегі нақты саяси өзгерістерде ғана Зәке мен Әлтекеге қатысты қылмыстар әшкереленіп, құқықтық, саяси, тарихи бағалар беріледі. Сонда ғана әділдікке жол ашық деп айта аламыз. Мұндай уақыт азаматтық қоғамның белсенді қатысуынсыз келе алмайды».