Неліктен Қазақстанда мұнай өндірісі азайтып жатыр?

Қазақстанның ОПЕК+ келісімі аясында өндірісті азайту туралы шешімі ел экономикасына әсер етуі мүмкін. Сарапшылар мұнай бағасының төмендеуіне және Қазақстанның міндеттемелеріне қатысты мәселелерге байланысты түрлі сценарийлерді қарастырады. Толығырақ Orda.kz материалында.

Наурыз айының басында Энергетика министрі Алмасадам Сәтқалиев Қазақстан ОПЕК белгілеген квоталарды орындауға дайын екенін, бірақ бұл ел экономикасына зиян тигізбеуі керек екенін айтты. Ал «ҚазМұнайГаз» басшысы Асхат Хасенов елдің картель алдында ешқандай міндеттемесі жоқ екенін меңзеп, Қазақстанның ОПЕК+ ұйымына ресми түрде мүше емес екенін атап өтті. Сонымен қатар, ОПЕК+ қатысушылары мұнай өндіруді арттыру туралы келісімге келіп, сәуір айынан бастап шектеулерді біртіндеп жеңілдетуге кіріседі.

ОПЕК+ пен Қазақстан арасындағы қатынастар әлдеқашан шиеленіскен. Бұған елдің өндіріс квоталарын жиі асырып жіберуі себеп. Теңіздегі жаңа жоба іске қосылғаннан кейін Қазақстан мұнай өндіру бойынша рекорд орнатып, ақпан айында тәулігіне 2,12 млн баррель өндірді.

Осы жағдай аясында Энергетика министрлігі Қазақстан тәулігіне 1,5 млн баррельге дейін өндірісті азайтатынын растады. Ведомство Теңіз бен Қашағандағы шетелдік инвесторлармен келіссөз жүргізіп, оларды «өнімділікті төмендетуге» көндірді. Бірақ бұл техникалық жағынан мүмкін бе және  Қазақстан картельдің талабына көнем деп өзіне зиян тигізбей ме?

Energy Monitor қоғамдық қорының директоры, мұнай-газ саласының сарапшысы Нұрлан Жұмағұлов Қазақстанның мұнай өндіруді азайтуға келісімі «қара алтын» бағасының үш жылдық минимумға түсуімен байланысты екенін айтады. Алайда ОПЕК+ талаптарына бағынбау Қазақстанды Теңіз кеңейту жобасын толыққанды іске қосуды кейінге қалдыруға мәжбүр етуі мүмкін.

Сарапшылар Қазақстанның ОПЕК талаптарын орындауға міндетті емес екенін атап өтті. Бірақ ҚМГ басшылығы бұл келісімді елемей, өз бетінше әрекет ете алмайды. ОПЕК картелін негізінен Сауд Арабиясы басқарады, ал бұл ел әлемдік мұнай бағасын жедел көтеріп немесе құлатып, Қазақстан экономикасына айтарлықтай әсер етуі мүмкін.

«Біз ОПЕК-тің мүшесі емеспіз, сондықтан одан шығу туралы сөз қозғаудың қажеті жоқ. ОПЕК+ пен Ресей арасында белгілі бір келісім бар, ал біздің мұнайымыз Ресей арқылы тасымалданады, сондықтан қатысуға тура келді. Жалпы, біз бұл келісімді орындауға дайын екенімізді көрсетеміз. Бірақ ОПЕК мүшелерінің жартысынан көбі өз квоталарын ешқашан толық орындамайды. Барлығы Сауд Арабиясына байланысты: олар нарыққа артық мұнай шығару арқылы бағаның құлдырауына себеп бола алады. Сауд Арабиясының Гавар кен орны – біздің Қашағанымыздан төрт есе үлкен. Сондықтан ОПЕК саясатынан тыс қалу мүмкін емес», – дейді мұнай сарапшысы Артур Шахназарян.

ОПЕК квоталарын орындау үшін Қазақстан КТК арқылы мұнай тасымалдауды 70%-ға азайтады деген сыбыстар шындыққа жанаспайды. Шын мәнінде, мұнай өндіру көлемін қысқарту экспортқа уақытша әсер етуі мүмкін.

«КТК арқылы мұнай тасымалдауды 70%-ға азайту деген не? Бұл Қазақстанның тәуліктік мұнай өндіруін 60%-ға қысқартады деген сөз! Бұл Қашаған мен Теңіздің толық тоқтауына әкеледі! КТК-ға ешқандай үлкен зақым келмеген. Негізгі мәселе – ақпан айында Қазақстан ОПЕК+ жоспары бойынша мұнай өндіруді тәулігіне 279 мың баррельге асырып орындады. Сондықтан наурызда өндірісті кемінде 16%-ға азайту керек», – деп түсіндірді Нұрлан Жұмағұлов.

Қарағанды облысындағы «Кропоткинская» КТК станциясына 17 ақпанда украиналық дрондар шабуыл жасағаннан кейін де айтарлықтай зақым болмаған. Қазақстан мұнайының экспорты төмендеген жоқ.

«Біздің мұнай экспортымызға әсер болған жоқ. Тек «Кропоткинская» НПС-тің жабдықтары зақымданды. Бірақ КТК-ны жөндеу қажет. Ауыр зақым болмағанымен, станциядағы сегіз газ турбиналық қондырғының біреуі істен шықты. Жөндеу жұмыстары үшін КТК-ны уақытша тоқтату қажет болуы мүмкін», – дейді Артур Шахназарян.

Нұрлан Жұмағұловтың айтуынша, «Кропоткинская» станциясына шабуылдан кейін КТК арқылы мұнай тасымалдау қоспалар арқылы қамтамасыз етілуде. Осыған байланысты Теңіздегі мұнай өндіру артып келеді. Бірақ жұмыс істеп тұрған құбырлар рекордтық көлемді тасымалдауға жеткіліксіз болуы мүмкін.

«КТК физикалық тұрғыдан наурыз айында 6,7 млн тонна мұнай тасымалдауға қауқарсыз болуы ықтимал», – дейді Нұрлан Жұмағұлов.

Артур Шахназарянның пікірінше, Қазақстанға ОПЕК квоталарын орындап отырғанын көрсету үшін қолайлы мүмкіндік туып отыр. Бірақ Теңіз кеңейту жобасының іске қосылуымен елдің міндеттемелерді орындамауы ықтимал.

«Бұл негізінен PR ойыны: жылдың соңында біз тағы да өз міндеттемелерімізді орындамағанымызды білуіміз мүмкін. Бірақ ОПЕК+ келісімінен шыға алмаймыз, өйткені Ресеймен тығыз байланыстамыз. Барлығы КТК-ға байланысты. Әлемдегі мұнай нарығы магистральды мұнай құбырларына бөлінген – әлемде 98 магистральды экспорттық мұнай құбыры бар, ал бізде тек біреуі бар (оның бір бөлігі)», – деп түйіндейді Артур Шахназарян.

Қазақстанның ОПЕК алдындағы қазіргі ұстанымы – дипломатиялық қадам әрі сыпайылықтың белгісі. Ел бюджеті мұнай табысына тәуелді болғандықтан, мұнай өндіру және экспорт көлемін арттыруға ұмтылатыны анық.