Азаматтығы жоқ, құқығы да жоқ: бес жасар баланы соққыға алды

ЮНИСЕФ Орталық Азиядағы адамдарға қалай құжат алуға көмектесетіні туралы БҰҰ хабарлады.  

БҰҰ мәліметтері бойынша әлемде төрт миллионнан астам азаматтығы жоқ адам бар. Олар кез-келген жерде әлеуметтік немесе заң тұрғысынан көмек ала алмайды. Сонымен қатар, білім беру саласында және еңбек нарығында қиындықтарға жиі тап болады. Орталық Азияда мыңдаған осындай адамдар өмір сүреді. КСРО ыдырағаннан кейін көбісі жаңадан құрылған мемлекеттердің азаматтығын растай алмады, тіпті азаматтықтарын ала алмады.

Соңғы бірнеше жылда Орталық Азия елдері бұл мәселені шешуде айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізді. 2014 - 2019 жылдар аралығында БҰҰ кеңсесінің мәліметтері бойынша 78 мың адам Орталық Азияда азаматтық алды. Әлемдегі азаматтығы жоқтықты толығымен тоқтатқан бірінші мемлекет - Қырғызстан.

«Тимур үш жаста. Оның бағы жанып, жақында азаматтығын растайтын, қазақстандық туу туралы куәлігіне қол жеткізеді. Қазірдің өзінде «Сана Сезім» үкіметтік емес ұйымы оны балабақшаға орналастыруға көмектесіп жатыр. Тимурдың інісі, алты айлық Сұлтан құжаттарын алып үлгерген. Оған да ҮЕҰ-да жұмыс істейтін заңгерлер көмектескен. Олар Сұлтанның анасына Қазақстанның заңнамасы өзгергеннен кейін медициналық мекемелер көші-қон құжаттары немесе анасының жеке басын куәландыратын құжаттар болмаған кезде де баланың туылуын тіркей алатындығын ескертті», - дейді БҰҰ.

Бірнеше жыл бұрын Зухра шағын топпен Өзбекстан мен Қазақстан шекарасын кесіп өтті. Бұл негізінен Орталық Азияда өмір сүретін сығандардың шығыс тармақтарының бірі. Зухраның айтуынша, олардың барлығына бір паспорт арқылы рұқсат етілген.

Содан кейін әйелдің қолында үлкен ұлы болған, ал ол Қазақстанға келгенде қыз туып, көп ұзамай балалармен бірге құлдыққа түскен. Ешқандай құжатсыз Зухра мен оның балалары қайыр сұрауға мәжбүр болды. Олар жиналған ақшаның барлығын «қожайынына» беріп отырған.

Бір кездері Қазақстанда бес жасар баланы қатты соққыға жыққаны туралы ақпарат тарады. Бұл Зухраның үлкен ұлы болатын. Баланы тексергеннен кейін дәрігерлер жабық краниоцеребральды жарақат, мидың шайқалуы, денесінде көптеген соққылар, пышақ жарақаттары мен сарқылу диагнозын қойған.

Зухраның балаларын құлдықтан алып, Шымкент қаласындағы кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталығына орналастырғаннан бастап оларды көрмеген. Бірақ біраз уақыттан кейін әйел Мұхтар Мұхамедов деген адаммен танысып, онымен бірге Шымкентте азаматтық некеде тұра бастады. Оларда Тимур, содан кейін Сұлтан дүниеге келген. Отбасы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді. Олардың үйінде газ бен су құбыры жоқ.

«Мұнда оның отбасы бар. Біз азаматтығы жоқ адамның ресми мәртебесін алғаннан кейін Зухра Қазақстан азаматтығын алуға өтініш береді деп үміттенеміз. Осыдан кейін біз оны тіркеуге көмектесе аламыз», - деді «Сана Сезім» ҮЕҰ өкілі Раушан Құдайшүкірова.

Тимурға анасы азаматтық алған кезде туу туралы куәлік беріледі. Осыдан кейін олар Қазақстанның барлық тұрғындары сияқты құқықтарға ие болады.

Біріккен Ұлттар Ұйымының балалар қоры (ЮНИСЕФ) Еуропалық Одақтың қолдауымен республика билігіне Зухра мен оның балалары сияқты адамдарды іздеуге көмектеседі.

«2017 жылдың желтоқсанынан бастап ЮНИСЕФ Еуропалық Одақпен серіктестікте азаматтығы жоқ адамдарды анықтау және құжаттау бойынша қазақстандық билік пен әлеуметтік қызметтерге көмек көрсетіп келеді. Біздің қолданыстағы бағдарламамыздың және «Сана Сезім» үкіметтік емес ұйымының көмегімен Зухраның азаматтығы жоқтығы туралы куәлік ала алатындығына қуаныштымыз», - деді Свен-Олов Карлссон, Еуропалық Одақтың Қазақстандағы елшісі.

БҰҰ: Балалардың жеке өмірі мен қауіпсіздігін қорғау үшін мәтіндегі барлық аттар өзгертілді.