Батыс медиасы АҚШ құрлық операциясын бастайтынын жазып жатыр. Трамп неге соққыны кейінге қалдырды?

АҚШ пен Иран арасындағы шиеленіс жаңа кезеңге өтті: бір жағында — келіссөз ишарасы, екінші жағында — соғыс қаупі. Ормуз бұғазы арқылы өткен 10 танкер Трамп үшін «жақсылық белгісі» болса, Израильдің соққысы мен ықтимал құрлық операциясы жағдайды қайта ушықтырып отыр. Orda.kz тілшісі шолу жасады.

«Сыйлық» па, әлде тактикалық шегініс пе?

АҚШ президенті Дональд Трамп Иранның Ормуз бұғазы арқылы 10 мұнай танкерін өткізуін «жақсылық белгісі» деп бағалады. Оның айтуынша, бастапқыда Тегеран 8 кемеге рұқсат беруге келіскен, кейін тағы екеуін қосып, «кешірім белгісі» ретінде өткізген.

Бұл қадам Вашингтон мен Тегеран арасындағы жабық келіссөздер барын жанама түрде көрсетеді. Бұған дейін Трамп «үлкен сыйлық» туралы айтып, нақты не екенін ашпаған еді — енді сол «сыйлықтың» мұнай тасымалы екені белгілі болды.

Сонымен қатар, Ақ үй Иранның энергетикалық инфрақұрылымына соққы жасауды 10 күнге — 6 сәуірге дейін кейінге қалдырды. Трамптың сөзінше, бұл шешім Тегеранның өтінішімен қабылданған.

Ормуз — әлемдік экономика жүйкесінің тамыры

Ормуз бұғазы — тек аймақтық емес, жаһандық маңызы бар нүкте. Осы тар өткел арқылы әлемдік мұнайдың шамамен 35%-ы, сұйытылған газдың 20%-ы тасымалданады. Иран бұғазды жапқаннан кейін Парсы шығанағында 3200-ге жуық кеме тұрып қалған, ал кем дегенде 22 кеме шабуылға ұшыраған.

Сондықтан Тегеранның «бейтарап елдерге» (Қытай, Ресей, Үндістан, Пәкістан және Ирак) бұғазды ашуы — толық деэскалация емес, таңдамалы қысымды саясат.

Израиль соққысы: келіссөз фонында жасалған «сигнал»

Израиль қорғаныс министрі Исраэль Кацтың мәлімдеуінше, Израиль Иранның Ислам революциясы сақшылар корпусы (КСИР) ӘТК қолбасшысы Әлиреза Таңсиридің көзін жойған. Ол Ормуз бұғазын миналау және блокадаға жауапты негізгі тұлға ретінде аталды. Соққы Бендер-Аббас қаласында жоғары шенді әскери жиын кезінде жасалған.

Израиль бұл әрекетті «хабарлама» деп сипаттады. Ведомство мәліметінше, ИРСК басшылығы жүйелі түрде жойылады. Бұл — келіссөз жүріп жатқанымен, әскери қысым тоқтамағанын көрсетеді.

Құрлық операциясы: жаңа кезең бастала ма?

The New York Times мәліметінше, АҚШ Иранға қарсы құрлық операциясын бастау туралы шешім қабылдаған. Бұл ақпарат ресми түрде толық расталмаса да, Вашингтонның әрекеттері (азаматтарды эвакуациялау, соққыны уақытша тоқтату) үлкен әскери сценарийге дайындықты аңғартады.

АҚШ Мемлекеттік департаменті БАӘ-дегі америкалықтарға жасырынуды, ал туристерге елден кетуді ұсынды — бұл да қауіп деңгейінің жоғары екенін білдіреді.

Мәскеудің позициясы: «агрессия» және геосаяси есеп

Ресей сыртқы саяси ведомствосының басшысы Сергей Лавров France Télévisions арнасына берген сұхбатында бұл қақтығысты АҚШ пен Израильдің «агрессиясы» деп атады. Оның айтуынша Ресей Иранды одақтас емес, стратегиялық әріптес ретінде көреді. Ал Мәскеу халықаралық құқықты қорғауды алға тартады және Батыс санкциялары заңсыз деп саналады.

Бұл мәлімдеме Ресейдің тікелей араласудан қашқақтағанымен, Тегеранды саяси тұрғыда қолдайтынын көрсетеді.

Келіссөз бен соғыс қатар жүріп жатыр

Ормуз бұғазы төңірегіндегі жағдай — классикалық «қос сценарий»: бір жағында — танкерлердің өтуі, келіссөз ишарасы. Ал екінші жағында — нысаналы соққылар мен әскери дайындық. Трамптың соққыны кейінге қалдыруы — уақыт ұту ма, әлде шын мәнінде мәмілеге жақындау ма — әзірге белгісіз. Бірақ бір нәрсе анық: Ормуздағы әрбір шешім тек аймақтың емес, бүкіл әлемдік экономика мен қауіпсіздік архитектурасының тағдырына әсер етеді.

Оқи отырыңыз:

• Ормуз бұғазын ашуды талқылау үшін 30 ел бірікті
• Тегеран бес елдің кемелеріне Ормуз бұғазы арқылы өтуге рұқсат берді
• АҚШ пен Израиль соғыстың алғашқы 16 күнінде оқ-дәріге 26 миллиард доллар жұмсаған