Жаңа базалық мөлшерлеме халықты ипотекасыз қалдыру қаупін тудырды

 Базалық мөлшерлемені 18% -ға дейін көтеру банктердің қазақстандықтарға тұрғын үй несиелерін беруді тоқтататынын білдіруі мүмкін. Себебі ипотекалық несиелеу қаржы мекемелері үшін тиімсіз болады, деп хабарлайды Orda.kz.

 Базалық мөлшерлеменің бірден бір жарым пайызға өсуі тұрғын үй несиелендіру нарығында күшті өзгерістерге алып келетініне қаржы сарапшысы Андрей Чеботарёв өзінің Finance.kz телеграм-арнасында назар аударды. Ол осындай экономикалық жағдайда қазақстандықтар үшін «Отбасы банктің» жеңілдікті ипотекасы ғана қолжетімді болады деп болжады.

Сарапшы еске салып өткендей, 1 қарашадан бастап Қазақстанда ипотека бойынша шекті пайызға жаңа шектеу қою жоспарлануда. Енді тұрғын үй қарыздары бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 20% -дан аспауы тиіс (қазір - 25%). Оған қоса, Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бұл норманы бастапқыда енгізбекші болды, бірақ кейін оның күшіне енуін кейінге қалдырды.

«Бұл дегеніңіз елдегі базалық мөлшерлемесі 18% болатын кез келген коммерциялық ипотека тоқтайды деген сөз. Тек бір Отбасы банкі ғана қалады», - деп санайды Андрей Чеботарёв. 

 Қаржыгердің айтуынша, банктерге 20%-бен ипотека беру тиімді болудан қалады, себебі базалық мөлшерлеме 18% болғанда олар осы несиеден өздеріне жеткілікті пайданы қамтамасыз ете алмайды. Ипотекалық кредит беру айтарлықтай жоғары сомалар мен тәуекелдерді болжайды. Демек, қаржы институттары одан да сақтық танытады  және онсыз да көбейіп кеткен бас тартулар іс жүзінде жүз пайызға дейін өседі. Қазірдің өзінде банктер тұрғын үй қарыздарына өтінімдердің төрттен үшін қабылдамайды.

«Банкте ешқандай ақша жоқ, онда тек салымшылардың ақшасы бар. Банк салымшыларға депозит бойынша пайыз төлеуі, қайтармау тәуекелін жабуы, операциялық шығындарды өтеуі және акционерлер үшін табыс табуы керек. Екі пайыздық пайда бұл шығындарды жаба алмайды», - дейді Андрей Чеботарёв. 

Сарапшының айтуынша, банктер өздерінің тұрақтылығы үшін айтарлықтай тәуекелсіз ипотекалық несие беру үшін олар бойынша мөлшерлемелер базалық мөлшерлемеден кем дегенде 4-6% жоғары болуы тиіс. Ал еліміздегі тұрақсыз экономиканы ескерсек, одан да көп болуы мүмкін.

 Бұған дейін ҚНДРА басшысы Мәдина Әбілқасымова ипотека бойынша жоғары мөлшерлемелер тұрғын үйдің құнын және қарыз алушылар үшін тәуекелдерді күрт арттыратынын мойындаған болатын. Ол жоғары бастапқы жарнаны бірден төлеуге және салыстырмалы түрде аз сомаға несие алуға дайын пәтер сатып алушыларға икемді тәсілді қолдануды ұсынды. Мұндай жағдайлар үшін ҚНДРА -да шекті мөлшерлемені базалық деңгейге байланыстыра отырып, кредиттеудің ерекше шарттарына жол берілді.

Бұл ретте Ұлттық банк басшысы Тимур Сүлейменов ипотека бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі шекті мөлшерлемені төмендетуді кейінге қалдыруға бейім емес сияқты. Ол 20% -дан жоғары мөлшерлемемен тұрғын үй несиелендіруді қолайсыз деп атады - дегенмен реттеуші әдістемені пысықтауға уақыт алады.

 Қазақстанда базалық мөлшерлеме 10 қазанда Ұлттық банк отырысында 18% -ға дейін көтерілді. Қаржы сарапшылары реттеуші ақша-несие саясатын қатаңдатады деп күткен, бірақ бұндайды ешкім күткен жоқ. Сарапшылар базалық мөлшерлеменің тым күрт көтерілуі теріс әсерлерге және Ұлттық банкке деген сенімнің төмендеуіне әкелетінін ескертіп отыр.

Еске салсақ, былтыр 12 маусымда бастапқы жарнасыз ипотекаға тұрғын үй алу жайлы петиция жарияланған болатын