Қазақстанда жас ғалым қанша табыс таба алады?

Қазақстанда ақылды болу тиімді ме, оған бюджеттен қанша қаражат бөлінеді?

Жастар қазақстандық ғалымдардың жалпы санының 36%-ын құрайды – 8159 адам. Соңғы бірнеше жылда «жаңа» кадрлардың легі артты. Себебі ғылыми индустрия қарқын алып келеді.

Ведомствоның ресми жауабына қарағанда, оған «Цифрландыру, ғылым және инновация арқылы технологиялық серпіліс» ұлттық жобасы серпін берді. Комитеттің ұзақ мерзімді міндеті – ғалымдардың санын 34 мың адамға жеткізу, ал жас кадрлардың үлесін 50 пайызға жеткізу.

Мәселен, Білім министрлігі 2019 жылдан бастап жас ғалымдарға гранттар байқауын өткізіп келеді. Үш жылға қаржыландыру көлемі 9 млрд. Оның аясында 451 ғылыми жоба әзірленуде, оған 2 мың жас зерттеуші тартылған. Комитет жобаларға 26,2 млрд теңге бөлді.

Жас ғалымдардың санын көбейту үшін «Жас Ғалым» жобасы аясында докторантурада оқитын студенттерге де 1000 грант бөлінген. Олардың жалақысы Ғылым комитетінің жауабына қарағанда, жеке немесе мемлекеттік ғылыми ұйымда, жоғары оқу орнында жұмыс істегеніне қарамастан 500 мың теңгені құрайды.

«Жыл сайын 500 ғалым әлемнің жетекші ғылыми орталықтарында тағылымдамадан өтеді. 2021 жылы 24 елдегі 109 зерттеу орталығына баратын 416 ғалымға стипендия тағайындалды. Оның ішінде 258 стипендиат – жас ғалымдар. Сондай-ақ, «Ғылым туралы» заңға енгізілген өзгерістер нәтижесінде 50 «Үздік ғалым» сыйлығы алғаш рет берілді, оның 9-ын жас ғалымдар жеңіп алды» деп жауап берді Ғылым комитеті.

Сондай-ақ, 50 мемлекеттік стипендия 35 жасқа дейінгі дарынды ғалымдарға беріледі. Оларға жыл бойы төленетін 24 АЕК (79 500 теңге) беріледі. Ғалымдар жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдар саласындағы үздік зерттеулер үшін де үкіметтік марапаттарға ие болады.

Қазақстанда Жас ғалымдар кеңесі деген бар екенін білдік. Комитеттің жауабына қарағанда, олар ғылымда, ғылыми-техникалық қызметте мемлекеттік саясатты іске асыру тиімділігін арттыру және нәтижелерді коммерцияландыру бойынша ұсыныстар әзірлеуге белсенді қатысады.

2023-2025 жылдары арнайы конкурстар мен гранттық қаржыландыруды жалғастыру туралы шешім қабылданды.

Сондай-ақ министрлік өткен жылдан бастап саладағы іргелі зерттеулерді жүзеге асыратын ғылыми ұйымдарды қаржыландырудың жаңа түрі заңмен енгізілгенін түсіндірді:

• археология,
• астрономия,
• астрофизиктер,
• атом энергиясы,
• шығыстану,
• өнер,
• әңгімелер,
• мәдениет,
• әдебиет,
• математика және механика,
• білім,
• саясаттану,
• дінтану,
• әлеуметтану,
• философия,
• этнология,
• тіл білімі.

«Қаржыландырудың бұл түрі мемлекеттік ғылыми ұйымдарға және мемлекеттің 100 пайыз қатысуымен ғылыми ұйымдарға бөлінеді» деп қорытындылады министрлік.