Қазақстандық ғалым Шыңжаңда Абайды «дұрыс түсіндірмеді» деген айыппен сотталды

Абай Құнанбайұлы шығармашылығын зерттеуші Әділ Семейханұлы Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы аумағында 6,5 жылға бас бостандығынан айырылды. Дереккөздер мәліметінше, айып тағуға ақын Абайдың ілімін «теріс түсіндірді» деген уәж себеп болған, деп хабарлайды Orda.kz.      

Бұл іс туралы өзін құқық қорғаушы деп санайтын Серікжан Біләш адам құқықтары мен ар-ождан бостандығы мәселелеріне маманданған Bitter Winter италиялық журналына жазған мақаласында жазды.

Мақалада айтылғандай, Семейханұлы — «Шыңжаң» газетінің редакторы әрі белгілі мәдениеттанушы. Ол 2024 жылдың қаңтарында ұсталған.

Туыстарының айтуынша, ол жеті-сегіз ай қамауда болған. Кейін дәлелдердің жеткіліксіздігіне байланысты үйқамаққа ауыстырылған.

Алайда 2025 жылғы 20 тамызда Шыңжаңдағы сот оған 6,5 жыл бас бостандығынан айыру туралы үкім шығарды. Оған «Абай ілімін теріс насихаттады» және «қоғамдық пікірге өзгеше көзқарас қалыптастырды» деген айыптар тағылған. Бақылаушылардың айтуынша, Қытай заңнамасында мұндай тұжырымдар өте кең мағынада түсіндірілуі мүмкін.

Сонымен қатар Семейханұлымен бірге Шыңжаңдағы қазақ медиа ортасының басқа да өкілдері ұсталғаны айтылды.

Олардың қатарында келесі қазақ зиялылары бар:

• Тегіс Зайбекұлы — қазақ редакциясы бас редакторының орынбасары. 2024 жылғы қазанда ұсталған, жаза мерзімі нақтыланбаған;
• Мұрат Ыбырайұлы — аудармашы әрі тілші. 2023 жылғы тамызда ұсталып, 5,5 жылға сотталған;
• Оңалған Мүлікұлы — аудармашы-тілші. 2023 жылғы қаңтарда ұсталып, 2024 жылы 7 жылға сотталған;
• Жәнібек Жаудатұлы — аудармашы. 2023 жылғы қаңтарда ұсталып, 7,5 жылға бас бостандығынан айырылған.

Әріптестерінің пікірінше, бұл қамаулар Шыңжаңда қазақ тіліндегі баспа және аударма қызметіне қысымның күшеюімен байланысты болуы мүмкін.

Әділ Семейханұлы Абай шығармашылығын зерттеуші әрі жас журналистерге тәлімгер ретінде танымал. 2005 жылы ол Қытай делегациясы құрамында Семей қаласында өткен Абайдың 160 жылдығына арналған іс-шараларға қатысу үшін Қазақстанға келген.

Дереккөздің айтуынша, дәл осы сапар да Қытай билігінің тергеу материалдарында көрсетілген.

Сонымен қатар ашық қытайлық мемлекеттік дерекқорлар мен құқықтық хабарламалардан Семейханұлы мен оның әріптестеріне қатысты үкім туралы ресми жазбалар табылмаған. Сарапшылардың пікірінше, мұндай жабықтық Шыңжаңдағы саяси тұрғыдағы сезімтал істерге тән.

Orda.kz редакциясы жарияланым шыққан кезде Қытай билігі бұл үкімдер туралы ақпаратты ресми түрде растамағанын мәлімдейді.

Оқи отырыңыз:

• Талдықорғанда Қытай туы мен Си Цзиньпиннің портретін өртегендердің соты басталды
• «Тіпті тамаққа ақшасы жоқ»: Қытай еліне ұл туған қазақстандық суррогат аналар жер сипап қалды
• Қытай АҚШ-қа қарсы бірқатар санкция енгізді