Иран мен АҚШ арасындағы бітімгерлік келіссөздер өте ме?

АҚШ вице-президенті Вэнс Иранмен келіссөздер жүргізу үшін Пәкістанға ұшып кетті, алайда Тегеран делегациясының келу-келмеуі әзірге белгісіз, деп хабарлайды Orda.kz.      

11 сәуір күні Исламабадта Ирандағы соғысты тоқтату мәселесі бойынша келіссөздер өтуі тиіс. Алайда олардың басталуына бір күн қалғанда АҚШ жариялаған бітім тек формальды сипатта көрінді.  Себебі жұмаға қараған түні Израиль Ливанға жасаған соққыларын жалғастырды.

Ал Дональд Трамп Ормуз бұғазының іс жүзінде жабық болуына байланысты Иранды уақытша атысты тоқтату шарттарын бұзды деп айыптады. Соған қарамастан АҚШ вице-президенті Джей Ди Вэнс Исламабадқа аттанды, бірақ ирандық делегацияның келу-келмеуі әлі нақты емес.

Джей Ди Вэнс жұма күні Пәкістанға жол тартты, ол сенбі күні Иранмен келіссөздерді бастауы тиіс.

«Біз келіссөздерді асыға күтеміз», — деді ол ұшаққа мінер алдында. Ол сондай-ақ, егер ирандықтар «адал әрекет етсе», АҚШ «қол созуға дайын» екенін айтты, ал егер «алдауға тырысса», Вашингтон мұны қабылдамайтынын жеткізді. Вэнстің айтуынша, Дональд Трамп оған алдағы келіссөздер бойынша нақты тапсырмалар берген.

АҚШ делегациясы құрамына президенттің арнайы өкілі Стив Уиткофф пен Трамптың күйеу баласы Джаред Кушнер де кірген. Исламабад келіссөздерге қызу дайындалуда, парламент маңындағы негізгі қиылыста, президент сарайының жанында полиция түсірілім топтарын ығыстыра бастаған.

Сонымен бірге иран делегациясының келетін-келмейтіні әлі белгісіз. Бейсенбі күні Иранның Пәкістандағы елшісі делегация сол кеште келеді деп хабарлағанымен, бір сағаттан кейін жазбасын өшіріп тастаған. Иран СІМ-інің жоғары лауазымды өкілі жұма күні таңертең «әлі түпкілікті шешім қабылданған жоқ» деп мәлімдеді.

Осы уақытта Иран парламентінің спикері Мохаммад-Багер Галибаф келіссөздер басталғанға дейін қарсы тарап Ливандағы соққыларды тоқтатып, Иран активтерін бұғаттан шығаруы тиіс екенін айтты. Оның сөзінше, бұл екі шарт орындалмайынша келіссөздер басталмайды. Tasnim агенттігі де Ливанда бітімге қол жеткізілмейінше келіссөздер тоқтатылғанын хабарлады.

Иран Ормуз бұғазын жабық күйде ұстап отыр. Жұмаға қараған түні Дональд Трамп Truth Social желісінде Иранды екі апталық бітім шарттарын бұзды деп айыптады. Оның айтуынша, Иран мұнайдың еркін өтуін қамтамасыз етпей отыр және тіпті танкерлерді ақыға өткізуде. Сонымен қатар ол жақын арада мұнай жеткізілімі «Иранмен немесе онсыз» қалпына келетінін айтты.

Ормуз бұғазы арқылы кеме қатынасы өте шектеулі көлемде ғана қайта жанданды. MarineTraffic дерегінше, бітім жарияланғаннан бері небәрі 18 кеме өткен. Бұл әлемдік мұнайдың шамамен 20 пайызы өтетін маңызды дәліз үшін өте төмен көрсеткіш.

Кувейт армиясы жұма күні Иран бірнеше нысанға соққы жасап, салдарынан бірнеше адамның жараланғанын хабарлады.

Израиль Ливанға соққыларын жалғастыруда. Иран бұған жауап ретінде Ормуз бұғазын жабуды түсіндіріп отыр. Израиль әскері Ливандағы зымыран қондырғыларына соққы жасағанын мәлімдеді, ал «Хезболла» ұйымы Хайфа қаласындағы әскери инфрақұрылымды нысанаға алғанын хабарлады. Соңғы күндері соққылар алмасуы күшейіп, Ливанда 300-ден астам адам қаза тапқан, бейсенбі күні елде аза тұту күні жарияланған.

Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху Ливанмен тікелей келіссөздер бастау мүмкіндігін мәлімдеп, негізгі мәселе «Хезболланы» қарусыздандыру болатынын айтты. Сонымен қатар Дональд Трамп Израиль жақын күндері соққыларды «азайтады» деп сендірді.

АҚШ, Израиль және Иран арасындағы келіспеушіліктер келіссөздердің тығырыққа тірелгенін көрсетеді: АҚШ әскері Иран «нақты бітімге» келмейінше өңірден кетпейтінін мәлімдесе, Иран АҚШ «агрессиясын тоқтатпайынша» Ормуз бұғазын ашпайтынын айтып отыр.

Келіссөздерге бір күн қалғанда Исламабадта дайындық байқалғанымен, иран делегациясы әлі Тегеранда екені хабарланды. Иран агенттіктері кейбір БАҚ-та тараған делегацияның Исламабадқа келді деген ақпаратты жоққа шығарды, ал Fars агенттігі келіссөздерге қатысу Израильдің Ливанға соққыларын тоқтатуына байланысты екенін атап өтті.

Жалпы әлем бүгін өтуі тиіс бітімгерлік келіссөздерді демін ішіне тартып, бақылап отыр.

Себебі Иранның позициясы қатаң. Тегеран уақытша бітімді мүлде қабылдамайды. Олардың ұстанымы —  «алдымен толық келісім, сосын ғана тыныштық». Иран өз тарапынан 10 тармақтан тұратын қарсы ұсыныс жолдап, тек соғыстың түпкілікті тоқтауын және АҚШ пен Израильден нақты қауіпсіздік кепілдіктерін талап етті. Осы себепті Пәкістан ұсынған жоспарды қабылдамай тастады.

Оқи отырыңыз: 

• Иран АҚШ пен Израильден өтемақы талап етпек
• Трамптың қоқан-лоққысы және жүзеге аспай тұрған бітім: АҚШ–Иран соғысы қай кезеңде?
• АҚШ пен Иран 14 күнге бітім жариялады: Тоқаев құптады