Қазақстанда ұсталған қарақалпақ белсенділері өз елінде сотталды

Сот процестері 2023 жылдың қыркүйек айының басында өтті, сол кезде Қазақстанның белсенділерді экстрадициялаудан бас тартатыны белгілі болды.

2022 жылдың күзінде Ташкенттің өтініші бойынша Қазақстанда ұсталып, бір жылдан кейін бостандыққа шыққан бес қарақалпақ белсендісі де өз елінде сырттай сотталған.

Бұл туралы Түрікмен Хельсинкидегі адам құқықтары жөніндегі қоры хабарлады.

Жангелді Жақсымбетов 10 жыл бір айға жалпы режимдегі колонияға, Тілеубике Юлдашева сегіз жарым жылға, Зиуар Мирманбетова сегіз жылға бас бостандығынан айырылды. Сот Қошқарбай Төремұратовты бес жыл бір айға қатаң режимдегі колонияда, ал Раиса Құдайбергенованы үш жылға жалпы режимдегі колонияда өтеу жазасына кесті.

Белсенділерге мынадай айып тағылып отыр:

• Сот үкімдерінің мәтіндеріне сәйкес, Жақсымбетовке билікті басып алу үшін сөз байласу, жаппай тәртіпсіздікке шақыру, араздықты қоздыру, интернет арқылы қоғамдық қауіпсіздікке қатер төндіретін материалдарды тарату сияқты айыптар тағылды.
• Юлдашеваға – сөз байласу, жаппай тәртіпсіздіктер ұйымдастыру, Өзбекстан президентін көпшілік алдында балағаттау, мемлекеттік жүйені өзгертуге шақыру, интернет арқылы қоғамдық қауіпсіздікке қатер төндіретін материалдарды тарату.
• Мирманбетоваға – сөз байласу, жаппай тәртіпсіздікке шақыру, араздықты қоздыру, интернет арқылы қоғамдық қауіпсіздікке қатер төндіретін материалдарды тарату.
• Төремұратовқа – мемлекеттік жүйені өзгертуге шақыру, қоғамдық қауіпсіздікке қатер төндіретін материалдарды интернет арқылы тарату.
• Құдайбергеноваға – саяси жүйені өзгерту туралы қоғамдық үндеулер.

Құқық қорғау ұйымдары бұл айыптарды ойдан шығарылған, ал сот процестерінің өзін ресми және азаматтық құқықтарды бұзу деп санайды.

Сотталғандардың әрқайсысын мемлекет тағайындаған адвокат қорғады, оның клиентпен байланысы жоқ, ал белсенділердің орналасқан жері белгілі болғанына қарамастан, олардан тағылған айыптар бойынша жауап алынған жоқ.

2019 жылдан бері Қарақалпақстанда кем дегенде 132 адам саяси айыппен сотталды, оның 63-і 2022 жылдың шілдесінде Қарақалпақстандағы тәртіпсіздікке байланысты. 132-ден кем дегенде 48-і қалған істердің көпшілігінде соттар құқық қорғау органдарының тұрақты мониторингін, саяхаттауға және интернетті пайдалануға тыйым салуды көздейтін бірнеше жылға бас бостандығын шектеу туралы шешімдер шығарды.