Қазақ мұнайының монополист трейдері Vitol парамен ұсталды - АҚШ прокуратурасы

Америка Құрама Штаттарында ірі мұнай саудасымен айналысатын Vitol тобының бұрынғы трейдері Хавьер Агилердің соты кезінде сыбайлас жемқорлық жанжалының жаңа мәліметтері анықталды, оған қазақ мұнайын сатуға өте қолайлы жағдай жасайтын компания тартылған, деп хабарлайды Orda.kz. 

Компанияның қазынашылық менеджерлерінің бірі сотта трейдерлердің жоғары лауазымды қызметкерлер бекіткен қолма-қол төлемдерді алу арқылы бухгалтерлік есеп жүйесін айналып өткенін айтты, деп хабарлады Bloomberg.

Осындай жолмен алынған ақша пара беруге жұмсалған. Нью-Йорктегі қазылар алқасына үлкен төлемдерге рұқсат беретін екі электрондық хат ұсынылды. Бұл жағдайлар Агилар сотында белгілі болды.

Басылым атап өткендей, әлемдегі ең ірі тәуелсіз мұнай трейдері Vitol 2020 жылы үш елде он жылдан астам уақыт бойы пара беріп келгенін мойындады.

Сонымен қатар, пара алды және ақшаны жылыстатты деп айыпталған Агилардың өзі оған тағылған айыптарды жоққа шығарып, оны Vitol басшылығы істегенін айтады.

АҚШ прокуратурасының мәліметінше, Агилар Vitol-ға Кариб теңізінде тұратын делдал Лионель Ханстқа 870 мың доллар төлеуді тапсырған. Ханст болса Эквадор мен Мексикадағы шенеуніктерге пара үшін ақша бергенін мойындап үлгерді. 

Vitol компаниясының екі есеп жүйесі Ханст компаниялары төлемдерін тіркемеген, бірақ төлемдер қолма-қол ақша арқылы жасалған болуы мүмкін. Мұндай рәсімдер тексеру кезінде ақшаны жасыруға көмектеседі.

Агилардың қорғушылары Женевадағы Vitol басшыларынан Ханст фирмаларына жүздеген мың доллар болатын бірнеше төлемдерге рұқсат беретін электрондық хат дайындады, бірақ олардың клиенті ол ақшаның параға арналғанын білмегенін айтты.

Vitol бұл жағдайға қатысты пікір білдірмеді. Ханст кінәсін мойындап, көмек үшін төленген параның 5 пайызын алғанын айтты.

Мемлекеттік айыптаушының айтуынша, Агилар мен Ханст осындай жолмен Vitol-дың банктік шоттарынан Ханс компанияларына шамамен 21 миллион доллар алып кеткен.

Бұған дейін Orda.kz сайты шетелдік журналистердің зерттеуіне сәйкес, швейцариялық Vitol мұнай компаниясы Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы Тимур Құлыбаевпен ынтымақтастығы арқасында шын мәнінде Қазақстан мұнайының ең ірі экспорттаушысына айналғанын жазған болатын.

Ресми түрде Құлыбаевтың шетелдік мұнай трейдерлерімен ешқандай байланысы жоқ, бірақ шетелдік ұйымдардың тексерулері мұндай байланыстарын дәлелдеп отыр. Олардың бірін 2018 жылы Public Eye жүргізген.

Жарияланған материалдарда 2014 жылдың өзінде-ақ Vitol экспортқа арналған қазақстандық мұнайдың төрттен бір бөлігін сатқаны, одан кейін тіпті біздің елдегі ірі мұнай кен орындарына да қол жеткізгені айтылады.

Тергеушілер бұны компанияның қазақстандық басқарушы элитаға жақын адамдармен байланысына қатысты деп санайды. Журналистердің пікірінше, бұл Vitol-ға миллиардтаған долларлық келісім-шарт жасауға және Тимур Құлыбаевтың  осыдан жанама пайда табуына мүмкіндік берген.