Державалардың таласы басталып кетті. Айға ұшудың мәні неде?

NASA жариялаған жаңа материалға сәйкес, Artemis II миссиясы 10 күнге созылып, сәтті аяқталды. Бұл — тек кезекті ғарыш ұшуы емес, адамзаттың Айға қайта оралу жолындағы жүйелі бағдарламаның маңызды кезеңі. Сарапшылардың бағалауынша, бұл миссия болашақта Ай бетіне қайта адам қондыруға қажетті технологияларды толық тексеруге бағытталған негізгі сынақтардың бірі болып саналады. 

Artemis бағдарламасы неге маңызды?

Artemis II миссиясы арқылы АҚШ тек ғылыми мақсатты көздеп отырған жоқ. Бұл бағдарлама Ай маңындағы тұрақты инфрақұрылым құруды және кейін Марсқа ұшу үшін қажетті тәжірибе жинақтауды қамтиды. Яғни, Ай қазіргі кезеңде түпкі мақсат емес, аралық баспалдақ ретінде қарастырылып отыр.

Бағдарлама аясында бірнеше маңызды технологиялық кезең жоспарланған:

• Алдымен, SpaceX және Blue Origin әзірлеп жатқан қону аппараттары сынақтан өтеді. Бұл жүйелердің басты міндеті — адамды Ай бетіне қауіпсіз жеткізу және қайта алып шығу технологиясын жетілдіру. Олардың алғашқы кешенді сынақтары 2027 жылға жоспарланған.
• Келесі кезең — Artemis III миссиясы. Бұл миссияда негізгі назар қону аппараттарының Ай орбитасындағы үйлесімді жұмысына, түйісу жүйелеріне, қозғалтқыштардың дәлдігіне және ұзақ мерзімді тіршілікті қамтамасыз ету технологияларына аударылады. Бұл — Айға нақты қону алдындағы ең күрделі техникалық сынақтардың бірі.
• Одан кейінгі кезең ретінде Artemis IV миссиясы қарастырылған. Жоспарға сәйкес, 2028 жылы алғашқы астронавтар Ай бетіне қонуы тиіс. Бұл кезеңде тек қысқа экспедиция емес, тұрақты инфрақұрылым құруға алғашқы қадамдар жасалуы мүмкін. Ай бетінде тұрғын және жұмыс модульдерін орнату идеясы дәл осы кезеңнен бастап практикалық деңгейге өтеді.

Ай — жаңа геосаяси кеңістік

Айға қатысты бәсеке тек бір мемлекетпен шектелмейді. Қазіргі таңда бірнеше ірі держава өз бағдарламаларын қатар дамытып отыр.

Мәселен Қытай 2030 жылға дейін өз «Мэнчжоу» ғарыш кемесі мен «Ланьюэ» қону модулі арқылы адамды Ай бетіне жеткізуді жоспарлап отыр. Бұл бағдарлама Қытайдың ұзақмерзімді ғарыш стратегиясының негізгі бөлігі саналады және тек ғылыми емес, технологиялық дербестікті күшейтуге бағытталған.

Сонымен қатар Ресей мен Қытай бірлесіп халықаралық ғылыми Ай станциясын құру жобасын дамытып жатыр. Бұл жоба Айда ұзақ мерзімді ғылыми зерттеулер жүргізуге арналған көпұлтты платформа ретінде қарастырылады. Ресей тарабынан сондай-ақ Ай бетінде белгілі бір ғылыми аймақтар қалыптастыру және болашақта тұрақты зерттеу инфрақұрылымын кеңейту мүмкіндігі де талқылануда. 2032–2036 жылдар аралығында бірнеше ірі ғылыми миссия өткізу жоспарланған.

Жаңа кезеңнің логикасы қандай?

Айға ұшу бағдарламаларының қазіргі қарқыны 1960–70 жылдардағы «ғарыш жарысынан» айтарлықтай өзгеше. Ол кезде басты мақсат — бірінші болу болса, қазіргі кезеңде басты назар — тұрақтылық, инфрақұрылым және ұзақ мерзімді болу мүмкіндігіне аударылып отыр.

Ай бетінде тұрақты база құру тек ғылыми мақсат емес. Ол болашақта Марсқа және одан әрі терең ғарышқа ұшудың логистикалық орталығы ретінде қызмет етуі мүмкін. Сонымен қатар Ай ресурстарын пайдалану, энергия өндіру және коммуникациялық жүйелерді дамыту мәселелері де күн тәртібіне еніп отыр.

Қорытындылай айтқанда, Ай қазіргі кезеңде тек ғылыми зерттеу нысаны емес. Ол біртіндеп технологиялық, экономикалық және геосаяси маңызы бар стратегиялық кеңістікке айналып келеді. Алдағы онжылдықтарда Айда тұрақты инфрақұрылым құра алған елдер ғарыш кеңістігін игерудің жаңа тәртібін айқындайтын негізгі ойыншыларға айналуы ықтимал.

Оқи отырыңыз:

• Қазақстан үшін ғарыш — тек ғылыми сала емес, ұлттық мақтаныш, стратегиялық даму бағыты
• Тоқаев Трампқа «Артемида-2» миссиясы ғарышты игерудегі тарихи кезең екенін айтты