600 миллион – сараптама үшін: Қостанай құс фабрикасы ісіндегі бағалаушыны кім және не үшін қудалап отыр?

Соңғы 10 жыл бойы бағалаушы Арман Түтіков пен оның әріптесі Қостанай облысындағы «Комсомол» құс фабрикасының бұрынғы иесі Генрих Богдевичтің арызы бойынша қылмыстық қудалауға ұшырап келеді. Богдевич бағалаушыдан 600 млн теңге өндіріп алуды талап етіп, оны сараптаманы дұрыс жүргізбеді деп айыптады, деп хабарлайды Orda.kz.

20 жылдық тәжірибесі бар бағалаушы Арман Түтіков қылмыстық қудалауға түсіп, бұл іс 11 рет тоқтатылған болатын. Бұл жағдай заңды кереғарлық сияқты көрінгенімен, Қазақстан бизнесінің шынайы жағдайын көрсететіні анық.

«Егер мұны тоқтатпаса, кез келген бағалаушы тек кәсіби пікір білдіргені үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін», – дейді  Бағалаушылар палатасы сараптамалық кеңесінің төрағасы Түтіков. 

Генрих Богдевич бағалаушыны 2015 жылы «ҚазАгроҚаржы» тапсырысы бойынша фабрика мүлкінің нарықтық құнын анықтау кезінде өкілеттігін теріс пайдаланды деп айыптап, одан 600 млн теңге талап етті.

Құс фабрикасының тарихы 15 жыл бұрын үлкен жоспармен басталған еді. Жоба мемлекеттік бюджет есебінен, «ҚазАгроҚаржы»  АҚ арқылы қаржыландырылды — барлығы үміт күттіретіндей болды. Алайда көп ұзамай кәсіпорын тоқтап, өнім шығаруды доғарды және сегіз жыл бойы ұмыт қалды. Инвестор табу әрекеттері сәтсіз аяқталды, тек 2020 жылы фабрикаға Қостанай облыстық мәслихатының депутаты Қайрат Маишев келгенде ғана өндіріс қалпына келді. Жаңа атаумен – «Poultry-Agro» – құс фабрикасы банкроттан шығып, жұмыс істеп тұрған кәсіпорынға айналып, мемлекеттік-жекеменшік серіктестіктің сәтті үлгісі ретінде танылды.

Алайда бүгінде жағдай қайтадан күрделі сипатқа бет алды. Кәсіпорын кеңеюдің орнына  — бұрынғы иесі Генрих Богдевичтің қылмыстық қысымы салдарынан қайтадан жабылу қаупіне ұшырап отыр.  Жақында фабрика ұжымы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа жүгініп, кәсіпорынды қорғауды сұраған болатын.

Сол қылмыстық қудалаудың ортасында бағалаушы Арман Түтіков та қалды.

«2015 жылы біздің компания бұл құс фабрикасының мүлкін ҚР заңнамасына сәйкес және «ҚазАгроҚаржы» АҚ тапсырысы бойынша нарықтық бағалаудан өткізді. Алайда Богдевич бірнеше жылдан кейін менен 600 млн теңге талап етіп, өкілеттікті теріс пайдаланды деп айыптап отыр», – дейді сарапшы. 

Ол бұл талаптардың заңсыз екенін дәлелдейтін бірнеше уәж келтіреді:

• Қылмыстық іс құрамның болмауына байланысты 11 рет тоқтатылған;
• Құс фабрикасы 2017 жылдан бері ресми түрде банкрот деп танылған, сондықтан зардап шегуші бола алмайды;
• Бағалау сот шешімімен расталған;
• Айыптау негізінде алынған сараптамалық қорытындылар заңсыз жасалған — оларды берген сарапшылардың тиісті құқығы болмаған.

«Мұны былай елестетіңіз: біреуі жалған құжатпен ипотека алып, қарызын төлемей, банк оның пәтерін тартып алады. Жылдар өтіп, дәл осы адам банк үшін заңды түрде бағалаған сарапшыдан жүздеген миллион теңге талап етіп отыр. Бұл – абсурд емес пе? Бірақ менің басымнан дәл осындай жағдай өтіп жатыр», – дейді Түтіков. 

Фото: «Poultry-Agro» ЖШС

Осы уақытта құс фабрикасында тергеу әрекеттері жалғасып жатыр — бұл кәсіпорын жұмысының тұрақсыздануына әкелді.

Фото: «Poultry-Agro» ЖШС

Мәселе одан әрі ұшыға түсті

13 маусымда Жоғарғы сот экономикалық қызмет саласындағы қылмыстық істер бойынша сот тәжірибесінің проблемалық мәселелеріне арналған форум өткізді. Статистика алаңдатарлық: 2022–2024 жылдары Қазақстанда бизнеске қатысты 1,2 мыңнан астам қылмыстық іс қозғалған, оның әр төртіншісі ақтайтын негіздер бойынша тоқтатылған. Бірақ оған дейін кәсіпкерлер тінту, қамау, есепшоттардың бұғатталуы және тіпті ұйымдасқан қылмыстық топ құру сияқты айыптардан өткен.

Форум қатысушылары бизнесті қылмыстық қудалау тәсілін өзгертуді ұсынды. Ұсыныстар қатарында: алаяқтық және бандитизм баптары арқылы қысым көрсетуді алып тастау, кепіл, электрондық білезік сияқты бұлтартпау шараларын кеңейту және Жоғарғы соттың нормативтік қаулыларына өзгерістер енгізу бар.

Форумда айтылған ұсыныстар Жоғарғы соттың жаңа қаулы жобасына енеді. Бірақ бұл реформа күшіне еніп үлгере ме — ол жағы белгісіз, өйткені оның «көрнекі мысалдарының» бірі дәл қазір қылмыстық «жаншудың» дәл ортасында тұр.