АҚШ Қазақстан уранынан бас тартуы мүмкін

АҚШ ресейлік ураннан біртіндеп бас тартуды көздеп отыр. АҚШ президенті Джо Байден америкалық зауыт ядролық реакторлар үшін алғашқы 200 фунт (90,7 кг) байытылған уран өндіргенін хабарлады.

АҚШ-тың Ресейден алмастыратын заттарды импорттау туралы шешімі Қазақстан уран экспортын қиындатуы мүмкін.

Джо Байден уран импортын қысқарту ниетін 19 сәуірде IBEW (Халықаралық электротехникалық жұмысшылар бауырластығы) конференциясында мәлімдеді.

«Біз тым ұзақ уақыт бойы ядролық реакторларымыз үшін уран импортына - Ресей сияқты елдерден келетін импортқа сеніп келдік, ендігі жерде оған мүлдем сене алмаймыз. Менің әкімшілігім оны өзгерту үшін жұмыс істеп жатыр. Біз Америкада озық ядролық отын өндіру үшін 3,4 миллиард доллар инвестициялап жатырмыз»,- деді Байден.

Америка президентінің айтуынша, жыл соңына дейін Огайодағы зауыт бір тоннаға жуық байытылған уран өндіруді жоспарлап отыр - бұл 100 мың үй шаруашылығы қажеттілігін өтеуге жетеді.

Америка Құрама Штаттарының жаңа буын реакторлары үшін ресейлік ураннан бас тартатыны туралы жыл басында Reuters хабарлады.

Қаңтар айында америкалық тарап «Росатомның» сыртқы сауда компаниясы ресейлік Techsnabexport (TENEX) орнына жаңа контрагенттер іздеп жатқаны белгілі болды. TENEX Америка Құрама Штаттарына жоғары көлемді, төмен байытылған уранды (HALEU деп аталады) жеткізетін жалғыз мердігер болды. Бұл уран жаңа буын атом электр станцияларына, соның ішінде шағын модульдік реакторларға отын ретінде пайдаланылады.

Бір жағынан, әлемдегі ең маңызды уран экспорттаушылардың бірі Қазақстан мүмкіндікті пайдаланып, Америка Құрама Штаттарына жеткізуді арттыруға тырысуы мүмкін. Екінші жағынан, Америка Құрама Штаттарының ресейлік ураннан бас тартуы және импортты алмастыруға көшуі Қазақстанға ықпал етуі мүмкін.

АҚШ уранының шамамен төрттен бірі Қазақстаннан (12% Ресейден) келеді. Бірақ мәселе қазақстандық атом өнеркәсібі Ресеймен тығыз байланысты. Шетелге «орыстікі» деп сатылып жатқан уранның бір бөлігі шын мәнінде қазақтікі. 2022 жылдан бастап «Росатом» UraniumOne компаниясы арқылы Түркістан облысындағы Будённовское СП кен орнын бақылайды – бұл әлемдегі ең ірі кен орындарының бірі. «Росатом» Қазақстандағы бірқатар бірлескен кәсіпорындарға да иелік етеді. Егер ол Ресей Федерациясының уранынан бас тартса, АҚШ импортты, оның ішінде Қазақстаннан ресейлік ядролық алпауыт бақылайтын кен орындарының жеткізілімдерін алмастыру туралы шешім қабылдайды деген қауіп бар.

Батыс инвесторлары да назар аударып отырған Қазақстанның уран қоры мен минералды ресурстарының мол екенін ескерсек, Байденнің мәлімдемесі қазақстандық тау-кен компаниялары үшін сигнал болуы мүмкін. Оның үстіне Қазақстан АҚШ үшін уранның жалғыз жеткізушісі емес: қажет болған жағдайда АҚШ Австралиядан немесе Канададан импортты көбейте алады.